پاکیں مھرانی کسّہ ءَ دیر اِنت

 

پاکیں مھرانی کسّہ ءَ دیر اِنت

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

دنیا ءَ چوشیں بازیں درورے است کہ یکّیں مردم شائری ءَ انچو بلد بوتگ، دو ھمنچو ردانک نویسی ءَ ھم نامے در آؤرتگ، بلئے الّم نہ انت کہ ھر جوانیں شائر جوانیں ردانک نویسے ھم بہ بیت۔ پہ درور ولیم شیکسپیئر، ایڈگر ایلن پو، مایا اینجلو، آسکر وائلڈ ءُ دگہ بازیں انچیں نام دنیا ءِ لبزانک ءَ است انت کہ یکّیں وھد ءَ جوانیں ردانک نویس ءُ نامی ئیں شائر ھم بوتگ انت۔ بلئے بلوچی ءِ جتائیں تبے ءُ بلوچ نبشتہ کارانی اگاں گوٛست ءَ بہ چار ایں، گیشتریں مردماں بندات چہ شائری ءَ کتگ۔ بازینے ءَ داں زند ءِ گڈّسر ءَ تھنا شائری  کتگ ءُ لھتیں ردانک ءِ نیمگ ءَ اتکگ۔ یک انچیں ٹولی یے است کہ آئی ءَ ھر دو تکاں وتی ساچشتی بود کار گپتگ، پدا ھم کم سوبین بوتگ انت۔ پہ درور اگاں سید ھاشمی ءَ بہ چار ایں، آ ھمنچو شائری ءَ سوبین بوتگ ءُ ردانک نویسی (کسّھی لبزانک ءُ در کسّھی لبزانک) ءَ ھم انچو بلد انت۔

ھمے ڈول ءَ مئے بلوچی ءِ جوانیں شائرے کہ آئی ءَ شائری ءِ پِڑ ءَ جوانیں نامے در آورتگ، ڈولی بیگ انت۔ ڈولی ءَ ھرکس شائرے ءِ جھت ءَ زانت ءُ پجّا کاریت۔ چو ھم نہ انت کہ آ بس نامداریں شائرے، بلکیں آ شائری ءِ پِڑ ءَ سوبین ھم بوتگ ءُ پہ وت جتائیں درشاندابے ساچ اِتگ  ئِے۔ چو کہ مرچیگ ءَ چہ باریں چنچو وھد پیسر آئی ءَ اے ڈولیں شیئر پِر بستگ،

چہ مود ءِ ٹال ءِ سر ءَ است انت شیشگیں راھے

دو ترمپ ارس رِچیت جوڑ بیت دریایے

اے ڈولیں جوانیں شائری ءَ ابید ھم ڈولی کہ کسّھی لبزانک ءِ نیمگ ءَ اتکگ، اد ءَ سوبین نہ بوتگ۔ نبشتہ کار ءَ من نہ زاناں کہ دگہ آزمانک ءُ گدار نبشتگ یا نہ، بلئے ھمے گدار ”پاکیں مھر“ کہ 2024 ءَ چہ ”ھپرنگ“ ءِ نیمگ ءَ چاپ ءُ شنگ بوتگ، اے گدار ءِ وانگ ءَ پد سما بیت کہ ڈولی ردانک ءِ مردمے نہ انت۔

گدار چوناھا انچیں نازُرکیں تھرے کہ اشی ءِ نویسگ ءَ پیسر مردم ءَ باز وانگ لوٹیت ءُ نویسگ ءِ وھد ءَ ھر ھورت ءُ پروشیں چیز ءِ ھیال گوٛر کنگی انت۔ کسّہ چوناھا ھم پہ راہ ءُ رواجی نویسگ نہ بیت، بلئے گدار ساچشتی بود ءَ ابید بازیں وھدے لوٹیت۔ بلّے تُری مردمے گدار ءِ لوٹاں سرپد انت، آئی ءِ گوٛر ءَ کسّہ ھم است،پدا ھم الّم نہ انت کہ آ جوانیں گدار نویسے بہ بیت۔

ڈولی ءِ گوٛر ءَ کسّہ وَ باز اِنت، بلئے آئی ھمے کسّھان ءَ گدار ءِ گوناپ دیئگ ءِ ازم ءَ چہ کار گپت نہ کتگ۔ 

اے گدار ”پاکیں مھر“ ءِکسّہ بندات بیت چہ مکران ءِ دمگ بالگتر ءِ کوچّگے ءَ۔ چوناھا گدار ءِ اوّلی گالرد بائد اِنت انچو بہ بیت کہ گوں بندات ءَ مردم ءَ چہ وتی دنیا ءَ بہ چامپیت ءُ دگہ دنیایے سر بہ کنت، بلئے اے گدار ھم گوں کارست ءِ نام ءَ بندات بیت۔

”چاکر شدری ءِ چکّ ات شدری بالگتر ءِ نشتگیں شوانگ دادو ءِ چکّ ات۔ شدری ءِ لوگ واجہ سور ءِ سیمی روچ ءَ کُشگ بوتگ ات۔“ (تاکدیم۔5)

گوں کارست ءِ نام ءَ بندات بوھگ ءَ ابید ھم کسّہ بندات ءَ وانوک ءَ گوں وت دلگوش کنت۔ ھمے گپّ کہ، شدری ءِ لوگ واجہ سور ءِ سیمی روچ ءَ کُشگ بوتگ ات۔  چداں وانوک کیاس کنت کہ شدری جنوزامے ءُ آئی ءِ مرد کُشگ بوتگ۔ نوں مرد چیا کُشگ بوتگ، کئے ءَ کُشتگ، کدی کُشتگ؟ چریشی ءَ بازیں جُستے ودی بیت ءُ وانوک ھمے اُمیت ءَ جنزان کنت کہ بگندئے اے کسّہ ءِ بُنجاھی کارست شدری انت، بلئے کسّہ کہ دیما رؤت، شدری نیام ءَ بیگواہ بیت ءُ بنجاھی کارست چاکر بیت۔ پدا شدری ءِ مرد ءِ کوش ءِ کسّہ، گدار ءِ گڈّسر ءَ پاشک بیت، نیام ءَ ھرچی کہ وئیل ءُ واقعہ کا انت، آھاں نہ گوں اے کسّہ ءَ کار اِنت ءُ نہ اے بابت ءَ دگہ گپّ ءُ ھبرے بیت۔ 

چاکر کہ ھمے جنوزام ءِ یکّیں چکّ انت، آ شوانگی کنت ءُ ھمیشی ءِ ھمبرائی ءَ دگہ ماھل نامیں جنکّیں شپانکے ھم است ءُ گوں ماھل ءَ چاکر ءَ مھر بیت۔ آ کہ گوں ماھل ءَ وتی مھراں درشانیت، ماھل زھر گیپت۔ پدا کہ بلّک زرناز آئی ءَ نلے دنت ءُ آ نل ءِ جنگ ءَ بلد بیت، ماھل پدا گوں آئی ءَ وشّان بیت، بلئے دیر نہ بیت کہ ماھل ءَ اناگتی چہ کوہ ءَ سِنگے لگّیت ءُ آ ھمود ءَ مِریت۔ ماھل ءِ مرگ انچو اجبیں رنگے ءَ بیت، گشئے زانا ھِندی تامُرے ءِ ندارگے۔ پدا ھمے مرگ ءِ ھال ءُ ھمے مردمانی نیام ءِ گپّ ءُ ٹال انچو ھوادگ انت کہ چمداں وانوک بیزار بیت۔

گپّ ءُ ٹالانی نزوری ءَ ابید نبشتہ کار ءِ دگہ جیڑہ یے اش انت کہ آ کارستانی ناماں ھم شموشیت۔ چوکہ تاکدیم، 5 ءَ نبشتہ انت ، ”ماھل کنّر ءِ چکّ ات۔ پدا تاکدیم،7 ءَ، ماھل ءِ پت رزائی اگاں سھی بہ بیت۔“ نوں مردم ھیران انت کہ ماھل کئی چکّ اِنت، رزائی ءِ یا کنّر ءِ؟ نبشتہ کار کہ چو یکّ ءُ دو تاکدیم ءَ پد کارستانی ناماں بے ھیال بہ کنت، آ کسّہ ءِ پلاٹ ءَ چون گر ءُ دار کت کنت۔ 

ھمے نیام ءَ کہ ماھل چاکر ءِ مھراں رد کنت گڑا بلّک زرناز آئی ءَ گشیت، ”ابا من پر تو باز سوچ اِتگ، تو برو ماسولکے بہ بُر ءُ بیار بلّک زرناز ءَ ھمے سوچ اِت کہ چاکر ءَ من نلے دیاں۔“ (تاکدیم۔ 8)

اد ءَ اے ھبر گیشّینگی انت کہ چہ ماسولک ءَ نل جوڑ نہ بیت۔ ماسولک ءِ دار چوش ھم نہ انت کہ پہ نل ءِ جوڑ کنگءَ کارمرز بہ بنت۔ اے درچک مئے دمگاں است انت ءُ ما تنیگت ءَ اشک نہ کتگ کہ چریشی ءَ نل جوڑ بیت۔ دومی اد ءَ کارستانی گپّ کجا چہ بندات بنت کجا ھلاس بنت، ھچ زانگ نہ بیت۔ نہ پہ کارستانی گپّ ءُ ٹالانی گیشّینگ ءَ ”انورٹڈ کاما“ جنگ بوتگ ءُ نہ ایندگہ پنچوئیشنانی ھیال داری کنگ بوتگ۔ کسّہ ءَ اے انچیں چیز انت کہ اگاں دلگوش گوٛر کنگ مہ بنت، کسّہ ءَ چٹ بد ڈول کن انت۔ بائد انت اے زانگ بہ بیت کہ اد ءَ کئے گپّ ءَ انت، اشی ءِ گپّ چہ کجا آسر بوت، دومی مردم ءِ گپّ چہ کجا بندات بوت۔ کجام گپّ جستے، کجام پسّویے ءُ کجام نبشتہ کار ءِ ھبر اَنت ءُ کجام کارستانی۔ سرجمیں گدار ءَ اے چیز ڈالچار کنگ بوتگ انت ءُ ھچ زانگ نہ بیت۔

کسّہ چوناھا بیانیہ تکنیک ءَ انت ءُ اد ءَ نبشتہ کار ءِ کِرد سیمی مردم ئیگ انت کہ آ کسّہ ءُ کارستاں وت بیان کنان انت، بلئے اے گدار ءَ نبشتہ کار چو ”اومنی شیئنٹ نیریٹر“ ءَ انت۔ بزاں آ کارستانی گوٛست، مرچیگ ءُ باندات ءَ ھوار آھانی اندری ءُ دری جیڑہ ءُ جنجال ءُ مارشتاں بیان کنت۔ بلئے اشانی بیان کنگ ءَ ھم نبشتہ کار سوبین نہ بوتگ۔ اے ڈولیں کسّھاں چوناھا انچو بیت کہ کارستانی ھر ڈولیں جیڑہ ءُ مارشتاں نبشتہ کار ھماھانی چاگردی کدّ ءُ ذھنیت ءِ ھساب ءَ بیان کنت، بلئے نبشتہ کار ءَ ھرچی وتی تب ءِ ھساب ءَ بیان کتگ۔

چو کہ چاکر بلّک زرناز ءَ گشیت، ”انّاں بلّک من نل ءِ جنگ ءَ ھچ نہ زاناں! شرّ پرواہ نہ انت ساری ءَ تو مھر ءُ دوستی ھم نہ زانتگ، ھر ھنر دربرگ لوٹیت مات ءِ لاپ ءَ انسان ءَ چہ امبروزی ھنراں ھچ گوں نہ انت یا سک کم گون انت۔“ (تاکدیم۔8)

اد ءَ دو چیز نبشتہ کار ءَ ھور کتگ۔ یکّے وَ یکّیں جاہ ءَ بلّک ءُ چاکر ءِ گپّ ھوار انت ءُ ھچ زانگ نہ بیت کہ اشی ءِگپّ کجام ءُ آئی ءِ گپّ کجام انت۔ پدا مھر ءُ دوستی ءُ نل ءِ جنگ ءَ ھوار کنگ۔ نل ءِ جنگ ھُنرے ءُ آئی ءَ مردم چوناھا ھیل کت کنت، بلئے مھر مارشتے ءُ ھیل کنگی چیزے نہ انت۔ دوستی انچیں مارشتے کہ آ بنی آدم ءِ تب ءَ ھوار اِنت ءُ اے ابرمی جبلّتے۔ ھنر ءُ ابرمی جبلّت ءِ نیام ءَ باز پرک انت۔

پدا کسّہ ھرچی کہ دیما روان کنت،

گھتری ءِ بدل ءَ گنتر بے تام بوھان بیت۔ اد ءَ بس جھد کناں کہ لھتیں جیڑھانی سر ءَ بہ نویساں، چیاکہ ھر ھورتیں چیز ءِ سر ءَ اگاں نویسان بہ کن ایں، گپّ سکّ دور رؤت۔ 

یک مزنیں جیڑہ یے اش انت کہ درستیں کارستانی زبان یکّ انت۔ اگاں کوچّگی جنکے آ ھم انچو ھبر ءَ انت نہ گشئے شپانکے، گشئے شھزانتے یا لبزانکی وانندگیں مردمے۔ 

چوکہ چاکر ءِ نل ءِ توار کہ ماھل ءُ آئی ءِ دزگوھار ءِ گوشاں کپیت گڑا نبشتہ کار گشیت، ”چاکر ءِ نل ءِ دلُبریں توار ھردکانی گوشاں چو برپ ءَ ایرچاں بوت۔“ (تاکدیم۔10) نل ءِ وشْیں توار ءَ گوں برپ ءَ تشبیہ دیئگ ھچ نہ جُڑیت۔ برپ پدا گوشاں ایر رِتک نہ کنت، آپیں چیز ایر رچیت ءُ اگاں برپ ایر بہ رچیت ھم آ مردم ءَ وشّی ءِ بدل ءَ گنتر بیزار کنت۔ بائد اِنت ردانک ءِ زبان چو ردانک ءَ بہ بیت ءُ اگاں کسّہ ءِ زبان شائرانہ بیت، ھود ءَ وَ گنتر اے چیز ءِ ھیالداری الّمی انت کہ کجام گپّ کجام داب ءَ کنگی انت۔

یا پدا ھمے تاکدیم ءَ ماھل ءِ ھبراں بہ چار اِت، 

”جست مکن بے کراری ءِ ھال ءَ

گندگ تر باں چہ ساری ءِ ھال ءَ

ماھل ءَ پہ گریوگی چمّاں ھمے شیئر گوٛشت۔“ (تاکدیم۔10)

چرے ھبراں انچو پدّر بیت کہ ماھل یا وت شائرے یا شیئر ءَ بلدیں جنکے، بلئے چہ کسّہ ءَ ھچ چوشیں چیزے پدّر نہ انت۔ بائد انت نبشتہ کار وتی جند ءِ ذھنی کدّ ءِ ھساب ءَ کارستاں ٹریٹ مہ کنت، بلکیں ھر کارست ءَ ھمائی ءِ ھساب ءَ ھبر بہ پرمائیت۔ پدا اے جاہ ءَ کسّہ ءِ چاگرد ھم مکران ءِ کوچّگی دمگے ءُ کوچّگی مردمانی ھبر ءُ گالوار دگہ ڈول انت۔ اے چیز ھم اد ءَ دلگوش گوٛر کنگ نہ بوتگ۔ چوکہ مھری (ماھل ءِ دزگوھار) چاکر ءَ گشیت، ”ھئو سیسوانی کمب ءِ آپ سک مزن انت ھمے رندی گرند والا جمبر ءَ آپ کتگ۔“ (تاکدیم۔11)

اے کسّہ ءَ چہ پدّر انت کہ اے ھما دور ءِ کسّہ یے کہ بالگتر ءَ سردار ءُ میرانی زمانگ انت ءُ سواری ھر ءُ اُشتر انت۔ اے زمانگ ءَ بلوچی ءِ سر ءَ اردو ءِ سان چہ کجا بوتگ انت؟ اے زمانگ ءَ کسّ ءَ نہ گشتگ کہ ”گرند والا“ جمبر،

بلکیں کوچّگاں انگت گش انت کہ گرندی جمبر یا گرندی ھور۔ اے ”والا“ گیشتر کراچی ءِ دمگاں کارمرز بوتگ کہ ھود ءَ مردم گوں در زباناں ھور ءُ تور بوتگ انت، بلئے ھپتاد سال پیسریگیں دور ءِ مردمے اگاں گرند والاجمبر بہ گیشت، آ ھم شپانکے گڑا اے نبشتہ کار ءِ نادلگوشی ءِ سبب انت۔ پدا ھمے ڈول کہ بالگتر ءِ شپانک ھبر ءَ انت، گوادر ءِ ناھدا ءُ جانشوھانی ھبر ھم ھمیش انت، کراچی ءَ نشتگیں بلوچانی ھبر ھم ھمے ڈول انت۔ کسّہ کار اگاں اے ڈول ھورتیں چیزاں دلگوش گوٛر مہ کنت، آ کارست ساچی ءَ بہہ سوبین نہ بیت۔

دگہ جنجالے اش انت کہ اگاں دو کارست مھرءِ ھبر ءَ انت، سور ءُ سانگے ءِ ھبر ءَ انت، مرگ ءِ ھبر ءَ انت، بانورءُ سالونکے ھبر ءَ انت،مات ءُ چکّے ھبر ءَ انت یا دگہ مردم  انچائیں ھبرے ءَ انت،کلّانی گپّ ءُ ٹال ءِ داب یکّین انت۔ چوکہ مھری چاکر ءُ ماھل ءَ کہ وشّان کنائین ایت گڑا آ گشیت، 

”برو ماھل ترا چاکر ءَ ماپ کتگ، بہ نند ءُ گوٛستگیں روچاں چہ ھیالاں در بکن انچو سرپد بی کہ تو مرچی نوک زندگ بوتگ ئے مھر ءِ دنیا ءِ تھا۔“ (تاکدیم۔13) اے ڈولیں جاوراں کہ مھر ءِ گپّ بوھگ ءَ انت ءُ دوئیں کارست انچو جذباتی انت کہ ھردکانی چمّ ارسیگ انت۔ اے دمان ءَ شپانکیں دزگوھارے چوشیں ھوادگیں گپّ بہ کنت  مردم ھیران بیت۔ اے ڈولیں جاوراں گوں چوشیں گپّ ھچ دپ نہ وارت۔ تھنا اے نہ بلکیں ھمے سرجمیں وئیل ءِ نیام ءَ چاکر ، ماھل ءُ مھری ءِ درستیں گپّ ءُ ٹال انچو ھوادگ انت۔ اگاں نبشتہ کار ءَ چاکر ءُ ماھل ءِ مھر ءِ کسّہ آؤرتگ ات گڑا آئی ءَ اشانی نیام ءِ گپّ ءُ ٹال انچو ساچ اتین انت کہ ھما ڈولیں جاورے ودی بوتیں۔

پدا ھمے مھر ءُجتائی ءِ وئیل ءَ پد ماھل ءُ چاکر کہ دُچار کپ انت، آ یکتاب ءَگپّ ءِ وھد ءَ یکّے دومی ءِ نام ءَ گر اَنت ءُ گپّ ءَ بندات کن انت۔ بلکیں ھر گالرد ءَ پد یکّے دومیگ ءِ نام ءَ گر اَنت۔ تھنا اے کارست نہ بلکیں سرجمیں گدار ءِ گپّ ءُ ٹال ھمے ڈول انت۔ھر کارستے کہ دومیگ ءَ گوں ھمتران بیت، اے ھرگپّ ءَ آئی ءِنام ءَ گیپت ءُ دومی ھم انچوش کنت۔ چو کہ، 

”ابی چاکر تو ھما انت کہ نل جنگائے؟

جی ماھل من وَ ھما انت کہ نل جنگایاں۔۔۔۔

نہ زاناں چاکر انچیں وڈے منا واب نہ اتک!“ (تاکدیم۔16) اے ڈول ھر گالرد ءَ یکّ کارستے دومی ءِ نام ءَ بہ گیپت، اے پہ کسّہ ءَ ھیبے۔ اگاں دو کارست گپّ ءَ انت، آھانی گپّ ءُ ٹالانی رد ءُ بند دیئگ ھم اِزمے۔

پدا ھمے نیام ءَ کہ چاکر ءُ ماھل ھور اَنت، آھانی مھر ءِ درشان ءُ گپّ ءُ ٹالانی ھوادگی ءَ ابید ھم انچو پیش دارگ بوتگ کہ آھانی نیام ءَ ”پاکیں مھر“ءِجوزگے است۔ چوناھا مھر وَ وت جوزگے ءُ اشی ءَ گوں پاکی ءُ ناپاکی ءَ کار نیست۔ اگاں اے انچائیں جوزگے بوتیں کہ اشی ءَ گوں بدن ءَ کار مہ بوتیں، گڑا مردم ءَ یکّے دومیگ ءِ گندگ ءَ ابید ھم بائد انت وت سر ءَ وت مھر بوتیں، بلئے چوش نہ انت۔ ھمے ڈول ءَ سرجمیں گدار ءَ چاکر ءِ یکبرے گوں ماھل ءُ پدا گوں شیرین ءَ مھر ءِ کسّہ بیان کنگ بوتگ ءُ انچو پیش دارگ بوتگ کہ اشانی نیام ءِ مھر ءَ گوں بدن ءَ کار نیست۔ پدا ھم چاکر ماھل ءَ امبازگ لوٹیت، یا ھمے ڈول ءَ  شیرین چاکر ءَ امبازگ لوٹیت، بلئے چاکر شیرین ءَ گشیت کہ مئے نیام ءِ امبازگ ھم برات ءُ گوھاری امبازے۔ چاکر وت ھم مھر ءِ درشان ءَ پد ماھل ءَ گشیت، 

”من لوٹاں ھمے سھت ءَ ترا ھمباز بہ کناں اگاں تو رازی ئے؟“ (تاکدیم۔17) اگاں اشانی مھر انچو پاک انت کہ اشی ءَ گوں بدن ءَ ھچ کار نیست، گڑا امبازگ ءِ نیمون پہ چیا؟ اے ھما لیکہ انت کہ داں زمانگے ءَ نیکراھی نبشتہ کاراں اشی ءَ را دیمروی داتگ، بلئے تبزانتانی پٹّ ءُ پول ءَ پد اے ھبر گیشّ اِتگ کہ چوشیں مھر ءُ بگربدار دگہ ھچ نیست کہ آ بدن ءَ چہ بالاتریں چیزے بہ بیت۔ 

ھمے داب ءَ ماھل ءَ کہ چہ کوہ ءِ سر ءَ سِنگے شتریت ءُ لگّیت، آ ساہ دنت گڑا چاکر پہ مردمانی ھال دیئگ ءَ رؤت۔ یکبرے گوں مات ءَ ھمنچو بے سر ءُ پادیں ھبر کنت کہ پہ ھمے ھال ءِ دیئگ ءَ آئی ءُ مات ءِ نیام ءَ ھمنچو گپّ ءُ ٹال بیت کہ وانوک شزار بیت، اے مرگی ھالے ءِ دیئگ ءَ اتکگ یا وت ءُ مات نشتگ ءُ دیوان ءَ انت۔چاکر انچو میتگ ءَ کہ سر بیت، آئی ءِ مات آئی ءِ گدانی ھوناں گندیت ءُ گشیت، 

”ابا تو ھون ءُ ھون ریچ ئے پرچا؟

منی مات اے منی ھون نہ انت۔

ابا گڑاں کئی ھون انت؟ زاناں نھارے مالاں کپتگ؟

انا ماتی اے مالی ھون نہ انت مردمی ھون انت۔“ (تاکدیم۔19) اد ءَ مات ءُ چکّ ھمے گدانی ھونانی سر ءَ ھمنچو گپّ کن انت کہ اشانی اد ءَ ھچ گزر نہ انت۔ آئی ءَ مرگ ءِ ھال دیئگی انت، بلئے  اے جست کنت ءُ پدا آ پسّو دیان کنت، چنچو گپّ ءَ پد نوں پدّر بیت کہ ماھل مرتگ ءُ پدا زانگ بیت کہ چونی ءَ مُرتگ۔ گیشیں گپّ پہ گدار ءَ چوناھا تاوان انت، بلئے اگاں ھمے گپّ ءُ ٹال ھوادگ بہ بنت وَ گنتر۔

ھمد ءَ کہ سردار ءِ نام ءَ نبشتہ کار گیپت،گڈّسر ءَ پدا ھمے سردار ءِ نام ءَ ھم چو ایندگہ کارستاں شموشیت۔ اد ءَ نبشتہ انت کہ سردار گلام مھمد انت، پدا کسّہ ءِ گڈّسر ءَ گشیت کہ اد ءَ پیسر ءَ سردار مھمدجان بوتگ ءُ نوں آئی ءِ بچّ نواز ھان انت۔ اگاں نبشتہ کار وتی جند ءِ کارستاں بہ شموشیت، گڑا کسّہ ءِ آسر مشکل انت جوان بہ بیت۔

ماھل ھمے جاہ ءَ کہ مریت چاکر آئی ءِ کوش ءَ وتی سر ءَ کنت۔ اے اجبیں ھبرے کہ آئی ءَ مردمے نہ کُشتگ ءُ پدا ھم آ ھمے ھبر ءَ کنت کہ کُشندہ من آں۔ چد ءُ گنتر ایش کہ وت ماھل ءِ پت ءِ ھال دیئگ ءَ رؤت۔ ماھل ءِ پت چہ زھر ءَ ترکّگی بیت۔گرکی ءَ چنت ءُ پہ چاکر ءَ ٹال کنت، پدا ھم چہ آئی ءَ جست کنت، ”بہ گوٛش چاکر وتی زند ءِ آکری تماہ ءَ کہ نوں تئی زند ءِ بس چیزے دم  کش پش کپتگ۔“ (تاکدیم۔22)

اے ڈولیں جاوراں کہ یک مردمے ءِ جنک مرتگءُ آئی ءِ کُشندہ وت آئی ءِ دیما اوشتاتگ ءُ منّگ ءَ انت۔ پدا ھم آ کُشندہ ءِ گڈّی تماہ ءَ جست کنت۔ اے ڈول ھما جاہ ءَ بیت کہ کسے ءَ پہ سزا پاھو دیئگ بہ بیت، بلئے کس وتی کُشندہ ءَ وت جست نہ کنت کہ تئی گڈّی واھگ چے انت۔ 

دومی اے گدار ءَ ”اتفاقات“ انچو باز انت کہ گشئے پاکستانی ٹی۔وی کسمانکے ھلّگ ءَ انت۔ ھمے دمان ءَ کہ ماھل ءِ پت پہ چاکر ءَ توپک ءَ ٹال کنت، سردار ھمد ءَ رسیت ءُ آئی ءَ کُشگ نئیلیت۔  سردار الّم انت کہ اے روچ ءَ ھمد ءَ بہ بیت؟ کسّہ ءَ اگاں چوشیں اتفاق آرگی انت ھم آ انچیں دابے آرگ بہ بیت کہ وانوک ءَ سما مہ بیت کہ پیسر ءَ چہ ھرچی گیشّ اِتگ۔ ھمے ڈول ءَ چاکر کہ گوادر ءَ رؤت ھود ءَ ھم ناھدا ءِ جانشویے ءَ کار یلہ داتگ ءُ گوں رسگ ءَ آئی ءَ کار رسیت۔ ھمے داب ءَ چاکر کہ بندی جاہ ءَ بندیگ بیت، سپاھی آئی ءِ نل ءَ چہ دیوال ءَ چگل دنت۔ کدرتی ھمے دیوال ءِ پُشت ءَ شیرین (چاکر ءِ دوستدار) گوں ایندگہ پنڈوکاں نشتگ ءُ بنجل کتگ  ئِے۔ نل ھمیشانی کرّ ءَ رؤت ءُ کپیت ءُ اے سرپد بنت کہ چاکر پکّا ھمد ءَ انت کہ اے ھمائی ءِ نل انت۔ چوشیں ”اتفاق“ کہ باز بنت گڑا سما بیت کہ پہ زور اے وئیل ھوار گیجگ بوتگ انت۔ اشاں گوں گدار ءِ تب ءَ ھچ کار نیست۔

پہ گدار ءَ الّمی ئیں چیز کسّہ ءِ راجمان ءِ ھیالداری انت۔ اے گدار ءَ نبشتہ کار ءَ اے چیز ءِ ھیال ھم گوٛر نہ کتگ۔ بالگتر ءِ کوچّگے، بلئے مردمانی گپّ تیاب دپی انت۔ پدا ھما دور ءِ کسّہ انت کہ سواری ھر ءُ اشتر انت۔ انگت سردار ءَ سردار ساھب گش انت۔ ”سردار ساھب منی چکّ ءِ کاتل وتی زبان ءَ گوں گوشگان انت کہ من کُشتگ تو انگت جست ءُ پرس کنئے؟“ (تاکدیم۔ 23)

اے دور ءَ سردار ءَ ساھب کس ءَ نہ گشتگ۔ ساھب ءِ گال مئے دمگاں باز رند ءَ اتکگ ءُ آ زمانگ ءَ چوشیں ھبر کسّ ءَ نہ کتگ۔ کسّہ کار ءَ بائد اِنت اے ھیال گوٛر کتیں کہ اے کجام دور اِنت۔

ھمے ڈول ءَ مرگ ءُ میرانی ءِ کسّھانی آرگ ءَ ھم کسّہ کار سوبین نہ بوتگ۔ پہ درور ماھل ءِ جون ھمود ءَ تلار ءِ سر ءَ ایر اِنت ءُ سردار گوں مردماں ھود ءَ سر بیت۔ جون ءِ چست کنگ ءِ بدل ءَ گشیت: ”لاش ءَ ھچ دگہ مہ سرین ات بلے ھمدا ایر انت بیائے ما ءُ شما درست نندیں ابادت کنیں۔“ (تاکدیم۔26)

اے کجام دور ءِ کسّہ انت کہ مردم جون ءِ چست کنگ ءُ کلّ ءُ کسارت کنگ ءِ بدل ءَ جون ءِ کش ءَ نشتگ ءُ ابادت کن انت ءُ پدا مُرتگیں جنکے ءِ جون ءِ ؟  پدا جون ءِ کلّ کنگ ءَ پیسر یکبرے نشتگ ءُ پد کن انت۔ پد چوناھا ھم اینچو زانگ نہ بیت، بلئے تھاریں شپے ءَ جنگل ءُ اگاراں کئے پد کنت ءُ پداں گندیت۔ 

اد ءَ ھم پدا انچیں بے سریں اتفاقے بیت ءُ چاکر چہ مرگ ءَ رکّیت۔ چاکر کہ آجو بیت آ ماھل ءِ پت ءِ دیما انچیں ھبر کنت کہ گشئے تامرے ھلّگ ءَ انت۔ چاکر گشیت کہ ماھل ءَ پد پہ من زند ءِ گوازینگ مشکل انت۔ بلوچ چاگردے ءَ ءُ مرتگیں جنکے ءِ جون ءِ سر ءَ آئی ءِ پت ءِ دیما کئے چوشیں ھبر کت کنت؟

اے ڈولیں کسانیں جیڑہ ھمنچو باز انت کہ اشانی سر ءَ یک یک ءَ نویسگ نہ بیت۔ 

ھمے ڈول ءَ کسّہ کمے دیمتر ءَ کہ رؤت، چاکر  ماھل ءِ گماں اوپار کت نہ کنت ءُ چداں درکپیت دیم پہ گوادر ءَ۔ ساربانانی ھمبراہ بیت ءُ بیست ءُ پنچ روچ ءَ پد سر بیت۔ اے ھم اجبیں گپّے کہ گوادر ءُ بالگتر بیست ءُ پنچ روچ ءِ راہ انت۔ اگاں آ پیادگ ءَ رؤگ ءَ انت ھم بیست ءُ پنچ روچ پہ گوادر ءِ راہ ءَ سک باز انت۔ اگاں باز بوتیں ھپتگے یا دہ روچ، چد ءُ گیش بوت نہ کنت۔ بائد اِنت نبشتہ کار ءَ یکبرے ساربانی ءُ اے دمگ ءِ بابت ءَ جست ءُ پرس کتیں ءُ نوں اے نویس اتیں۔ پدا اد ءَ ھر ءُ اشتر ءَ ابید ھچ نیست ءُ گوادر ءَ سواری پرپٹ انت ءُ کراچی ءَ ھرکس ءَ گاڑی است۔ چاکر کہ گوادر ءَ مردے ءَ جست کنت بندن کجا انت؟ آ گشیت، ”جی بندن چو دیر وَ نہ انت نلے تو مساپری ءِ بلکیں تئی سرپر مہ بیت مشکل بئے ھمدا بوشت من پرپٹ ءَ زوراں ترا سرکناں۔“ (تاکدیم۔34)

دگہ جاہ ءَ کہ پرپٹ نیست گوادر ءَ چون بوت؟ اگاں نبشتہ کار یکّیں زمانگ ءَ چہ وتی کسّہ ءِ دور ءَ در بہ کیپت، آ بگندئے وانوک ءَ گیروشگ بہ کنت بلئے کسّہ ءِ لوٹاں پیلو کت نہ کنت۔ ھمے ڈول ءَ چاکر کہ کراچی ءَ شیرین ءَ چہ دریا ءِ آپ ءَ کشّیت، آئی ءِ پت گوں ڈریور ءَ چاکر ءَ وتی جند ءِ گاڑی ءَ سوار کنت ءُ دیم دنت گوادر ءَ۔ یکّیں دور انت، یک جاھے سواری ھر ءُ اشتر انت، دومی جاہ ءَ پرپٹ است ءُ سیمی جاہ ءَ بلائیں گاڑی انت۔ پدا  بالگتر چہ گوادر ءَ بیست ءُ پنچ روچ ءِ راہ انت۔ بلئے کراچی ءَ چاکر گوں گاڑی ءَ درکپیت روچ ءِ دہ بج ءَ دیگر ءَ گوادر ءَ سر بیت۔ اے ڈول ءَ زانا ”مکران کوسٹل ہائی وے“ جوڑ بوتگ؟ مھلونک اشتراں سوار انت ءُ کراچی انچو نزّیک انت کہ پنچ ءُ شش ادار ءِ راہ انت۔

چاکر ھمے ڈول ءَ گوں ناھدا ءَ دریا کنت دانکہ گوس ءُ ماھور ءِ رچگ ءَ بلد بیت ءُ وت ناھدایے بیت۔ ھمے نیام ءَ یک روچے کراچی ءَ ”آکس بے“ (اے جاہ ءِ نام ھم نبشتہ کار ءَ آسبیگ نبشتگ) ءَ گوں وتی سنگت کھور ءَ سئیل ءَ رؤت۔ ھمے وھد ءَ شیرین نامیں جنکے آپ ءَ کپیت ءُ چاکر آئی ءَ رکّینیت۔ شیرین گوں وتی ناکوزتک نگینہ ءَ ھمد ءَ جان شودگ ءَ انت۔ ”شیرین آلی ءِ چکّ ات، آلی زھور ءِ برات ات لیمارکیٹ ءَ یک نواری دکانے ھست اتے۔“ (تاکدیم۔42) 

بزاں شیرین ءِ پت دکاندارے ءُ اے زرّ ءُ مال ءَ ھزگاریں مردم انت۔ بلئے وھدے چاکر آئی ءَ رکّینیت ءُ دومی روچ ءَ آ چاکر ءَ شوھاز کن انت ءُ پہ منّت ءُ زاری منّارین انت وتی لوگ ءَ بر انت۔ اے نیام ءِ گپّ ءُ ٹال چٹ ھوادگ انت۔  چوکہ چاکر ءِ رند ءَ کہ کا انت، ناھدا آئی ءَ دات نہ کنت کہ آئی ءِ یدّار ءَ یکّیں گوسی چاکر اِنت۔ بلئے شیرین گوں کھول ءَ آئی ءَ زور کنت ءُ گشیت، ”واجہ تو پمن پہ اللہ ءِ دوستی ءَ بزّگ بکن شیرین ھمے گپّانی گوٛشگ ءَ گوں گریوگ ءَ بوت۔“ (تاکدیم۔48)

پہ درامدے مردمے ءَ کہ آئی ءَ گوں اے کھول ءَ ھچ پجّاروکی نیست۔ پدا ھم شیرین پہ ھمیشی ءِ مھمان کنگ ءَ ناھدا ءَ انچو منّت کنت کہ گریت۔ کراچی ءِ چاگرد ءُ چوشیں مھمانداری؟ پدا اے چونیں مھمانی ءِ سلاہ جنگ انت کہ جنک نشتگ ءُ گریت؟

ھیر چاکر کہ اشانی مھمان بیت، چداں کسّہ دگہ دیمے رؤت۔ چاکر ھمیشانی لوگ ءِ کاردار بیت بلئے نبشتہ کار ءَ انچو پیش داشتگ گشئے زانا چاکر لوگ ءِ کماش انت۔ ھر روچ لوگ ءِ مردم آئی ءِ پچّاں استری کن انت ءُ پدا پہ آئی ءَ چاہ ءُ بسکوٹ ھم کار انت۔ نہ گشئے چاکر اشانی نوکر انت، انچو سما بیت چاکر وازدار انت۔ پدا آ زمانگ ءُ گد ءِ استری کنگ؟

چاکر ھمد ءَکار ءَ انت کہ آئی ءَ گوں شیرین ءَ مھر بیت۔ اد ءَ ھم پدا ھما پاکیں مھر ءُ اخلاقیات ءِ بے سریں گپّ ءُ ھبر۔ پدا شیرین ءُ چاکر ءِ امبازگ۔ ھمے نیام ءَ نگینہ تھا دور کنت ءُ یک روچے چاکر ءِ سر ءَ کپیت۔ گوں ھمے وئیل ءَ چاکر پدا رؤت گوادرءَ۔ ھود ءَ ھم پدا دمان ءَ آئی ءَ یدّارے پہ شریداری رسیت ءُ دمان ءَ سیر بیت۔ اد ءَ انچو سما بیت گشئے ”بالی ووڈ“ ءِ رومانٹک تامرے ھلّگ ءَ انت۔ ھر کار انچو وش وش ءَ بیت کہ مردم ھیران بیت۔

کراچی ءِ ڈولیں جاھے ءَ ھزگاریں جنکے ءَ گوں لوگ ءِ کاردار ءَ مھر بیت۔ ھما کاردار کہ سجّھیں روچ آسکانی لڈّاں روپیت۔ ھمے بچکّ کہ چداں زھر کنت، پدا وت سر ءَ دمان ءَ سیر ءُ ھزگار بیت ءُ یدّارانی واھند بیت۔ شیرین ءِ پت ءُ برات دگ ءِ وئیلے ءَ مِر انت۔ اد ءَ ھم نبشتہ کار بے ھیال بیت ءُ برے آلی ی برے زھورءَ  شیرین ءِ پت کنت۔ 

پدا شیرین ءُ چاکر ءِ مھری کسّہ ءِ نیام ءَ گپّ ءُ ٹال انچوش انت نہ گشئے کہ شیرین آئی ءِ دوستدار انت، گشئے چاکر نشتگ ءُ واز ءَ انت۔ پہ درور چاکر ءِ اے گپّاں بہ چار اِت، ”انّا شیرین ھرکس کہ تئی پت ءُ ناکواں پسند بوت تو ھم پسندے بکن پرچا کہ آ تئی مسترین انت آھانی سمج شرتر کار کنت ھر کارے کہ کن انت پہ تئی شرّی ءَ کن انت۔“ (تاکدیم۔ 78)

تھنا اے وئیل نہ بلکیں سرجمیں کسّہ انچوش انت کہ مردم ءَ سما بیت کسّہ کار ءَ کسّہ نویسگ ءِ بدل ءَ بس واز کتگ۔ بلئے ھمے واز ھم انچو ھوادگ انت کہ ھچ ڈول ءَ کسّھی لوٹاں پیلو کت نہ کن انت۔ شیرین ءَ چاکر وتی دوست گشیت، شیرین سومرو (پنڈوکے کہ دمکاں وئیل انت) ءَ وتی دوست گشیت۔ اد ءَ نبشتہ کار ءَ دوست، دزگوھار ءُ دوستدار ءِ پرک ھم گار کتگ۔ جنکے کہ جنکے ءِ سنگت بیت ءُ بچکّے ءُ جنکے ءِ نیام ءَ کہ مھر ءِ سیادی یے بیت، اے ھردو جتائیں چیز انت۔ 

ھمے ڈول ءَ دوئیں ناکوزتک کہ دزگوھار انت، اشانی ھبر اوں انچو بے تام انت۔ نگینہ گشیت کہ منی اے گپّانی گوشدارگ ءَ پد نوں منی دل جبین ءَ نہ انت، ”شرّ نگینہ چو زانت کنئے کہ دل کجا انت؟

جی چو ھم زانت کناں۔۔۔

شرّ چو کہ زانت کنئے گڑاں برو بیارے۔“ (تاکدیم۔98)

چوشیں گپّانی وانگ ءَ پد مردم نہ زانت کہ اشی ءَ چون بہ جیڑیت۔ دو دزگوھار ءِ نیام ءَ چوشیں گپّ ءُ پدا اے ڈول بے سری ءَ گوں۔ پدا ھمے نیام ءَ یکّے دومی ءَ ”جی جی“ کنگ ءُ گپّ ءَ انت۔  یا ھمے ھساب ءَ پنڈوکاں ھم مردم جی توار کن انت۔ ھرگپّ چہ جی ءَ بندات بیت ءُھرکس کارست ھمے ڈول ءَ ھبر کنت۔ 

یک جاھے کسّہ انچو چہ گدار ءِ کالب ءَ درکپیت کہ اے ڈول بائد مہ بوتیں۔ نبشتہ کار ءَ اے چیز پہ بے ھیالی کتگ یا پہ زانت، بلئے اشی ءَ گدار بے تام کتگ۔ تاکدیم 121 ءَ نبشتہ کنت کہ، ”(دوستیں وانوکاں مئے کسّہ ھمدا چہ دو بھر بوت یک بھرے گوں چاکر ءَ گوادر ءَ شت یک بھرے ھمدا شیرین ءِ لوگ ءَ پش کپیت بیا یکبرے روئیں چاکر ءِ نیمگ ءَ پدا کائیں پہ شیرین ءَ)

اے ھما جاہ انت کہ چاکر چہ شیرین ءِ لوگ ءَ زھر کنت ءُ گوادر ءَ رؤت۔ بلئے گدار ءِ نیام کسّ وانوکاں دیم پہ دیم نہ کنت ءُ چوشیں گپّ نبشتہ کنت۔ انچو سما بیت کہ نبشتہ کار ھالے وانگ ءَ انت، نہ گشئے کسّہ یے آرگ ءَ انت۔ چد ءُ دیم کسّہ انچو بے تام بیت کہ وانگ ءَ دل پِر نہ بیت۔ ھمے نزوری کہ بندات ءَ است انت، ھرچی کسّہ ءَ دیما روان کنت گیش بوھان بنت۔ کارستانی شموشگ، گپّءُ ٹالاں پہ دیم نویسگ، ھرگپّ ءَ جی ءَ چہ بندات کنگ ءُ انچیں گپّ ھوار کنگ کہ آھانی ھچ گزر نہ انت۔

چد ءُ دیم چاکر روت، شیرین یکبرے سور کنت، سور ءِ اوْلی شپ ءَ جنوزام بیت ءُ پدا سرے پہ پنڈگ ءَ کپیت۔ چاکر واتر کراچی ءَ کئیت ءُ شیرین ءِ شوھاز ءَ وت ءَ پنڈوکے کنت ءُ گرگ ءُ بندیگ کنگ بیت۔ درکپیت، گوں شیرین ءَ آروس کنت، چکّے لاپ ءِ دنت ءُ پدا ھوار بالگتر ءَ رو اَنت۔

اے نیام ءَ جاھے جاھے ہاشم ندیم ءِ گدار ”پری زاد“ ءِ گمان بیت، بلئے آ ھر ڈول انت گدار ءِ لوٹاں پیلو کنت۔ اد ءَ نبشتہ کار ءَ ھمے چیز ھم ڈالچار کتگ انت۔

بالگتر ءَ آ وتی مات ءِ کرّ ءَ رؤت۔ پت ءِ کوش ءِ کسّھاں اشکنت۔ شدری (چاکر ءِ مات) گشیت کہ من تئی پت ءِ بیر گپتگ۔ پیریں ھپتاد سالیگیں بلّکے کہ زندگی ءَ تپنگے دست نہ جتگ چون گوں گُرکی ءَ نشانگ بست کنت ءُ مردم کُشت کنت؟

البت کسّہ ءِ جوان تریں چیز آسر انت کہ نبشتہ کار ءَ کسّہ ھلاس نہ کتگ، بلکیں انچیں جاھے آؤرتگ ءُ یلہ داتگ  کہ وانوک ءَ دیما وت جیڑگی انت۔

شدری ءَ کہ وتی مرد ءِ کُشندہ کشتگ انت نوں آئی ءَ  ھما کھول ءِ مردم ھال دیئگی انت۔ آ پہ ھال دیئگ ءَ شیرین ءَ گوں تیر ءُ تپنگاں دیم دنت دانکہ آ بہ روت ءُ ھمیشاں ھال بہ دنت۔ اگاں کسے دیما کنز اِت آ بہ جنت اش ءُ وت ءَ چوداں بہ کشّیت۔ ھمے گڈّی گالرد چوش انت، 

”شدری ءُ چاکر ھمے گپّاں گڑ ءُ منج ات انت شیرین گوں تپنگ ءُ کتاراں شپ ءِ تھاری ءَ پدی بوت۔“ (تاکدیم۔256)

کسّہ انچو آسر بیت کہ وانوک جیڑگے ءَ کپیت باریں شدری پدا زندگ ءَ واتر بوت یا مرت؟ باریں آئی ءَ کشندھانی کھول ھال دات یا نہ دات؟ باریں چاکر گوں کھول ءَ چہ بالگتر ءَ درکپت یا درست ھمود ءَ جنگ ءُ کُشگ بوت انت۔

کسّہ ءِ آسر ءِ جوانی ھمیش انت کہ آ ھلاس مہ بیت، بلکیں ھلاسی ءَ گوں دگہ بازیں جستے ودی بہ بیت ءُ وانوک ءِ تنّگی برجاہ بہ بیت۔ 

پدا ھم اے گدار ءَ ما چوشیں گدارے لیک ات نہ کن ایں کہ اشی ءِ سر ءَ دگہ تران ءُ باوستے بوت بہ کنت۔ نبشتہ کار ءَ کتاب ءِ پدی نیمگ ءَ وت نبشتگ کہ اگاں من گدار ءِ نویسگ ءَ  بے سوب بوتاں پدا ھم من سوبمند بوتگاں کہ  لھتیں کوھنیں بلوچی لبز یکجاہ کتگ۔

منی ھیال ءَ ڈولی ءِ ھمے گڈّی گپّ راست انت۔ آئی ءَ تیاب دپی بازیں انچیں لبز کارمرز کتگ کہ پہ ما نوک انت، بلئے کسّہ کاری ءَ البت بے سوب بوتگ۔ 

گڈّسر ءَ من گشاں ڈولی بائد انت شائری بہ کنت، کسّہ ءَ یکبرے بلّیت۔

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

شوھاز