زندگی ءَ ”سیمسر“ نیست

 

زندگی ءَ ”سیمسر“ نیست

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

”سیمسر“ یاسمین ثنا ءِ گدارکے کہ چہ بلوچی اکیڈمی کوئٹہ ءِ نیمگ ءَ 2026 ءَ شنگ بوتگ۔ کسّہ ءِ بنجاھی کارست ھانی انت ءُ سرجمیں کسّہ ھانی ءِ زند ءَ چاگرد کنت۔ ھانی ءِ وانگ ءُ زانگ ءِ سپر، آئی ءِ سانگ ءُ سور، پدا گوں مرد ءَ آئی ءِ لوگی جنجال ءُ چکّ ءِ زند ءُ آئی ءِ تب سرجمیں رنگے ءَ کسّہ کار ءَ بیان کنگ ءِ جھد کتگ۔

ھانی لائکیں ءُ بودناکیں جنکے۔ شال ءَ وانگ ءَ انت ءُ وانگ ءِ وھد ءَ بچکّے ءَ دوست بیت گڑا آ ھانی ءَ پہ سانگ ءَ گُشیت، بلئے ھانی نہ منّیت۔ ماسٹر ءَ پد آئی ءِ سانگ گوں جند ءِ تروزتکے ءَ  بیت ءُ پدا آروس ھم بیت۔ ھمے سانگی ءِ وھد ءَ آئی ءِ گوں دشتار ءَ جنگ ءُ چوپ بنا بیت۔ دشتار آئی ءِ سر ءَ شکّ کنت ءُ آئی ءَ سکّ جنجال کنت۔ پدا ھم مات ءُ پت ءِ گشگ ءِ پد ءَ گوں ھمیشی ءَ سور کنت۔ سور ءَ پد آئی ءِ زند چٹ شنگیت ءُ داں آسر ءَ کسّہ آئی ءُ مرد ءِ نیام ءِ جنگ ءُ چوپ، لوگی جیڑہ ءُ جنجالانی چاگرد ءَ چکرّیت۔

اے سرجمیں کسّہ نبشتہ کار ءَ سادگیں زبانے ءَ بیان کتگ، البت آئی ءِ جند چو کہ جنینے، پمشکا جنین ءِ جیڑہ ءُ مارشت ءُ جوزگان ءَ آئی ءَ گوں ھورتی ءَ سما کتگ ءُ مار اِتگ۔ 

اے انچیں کسّہ یے کہ اشی ءَ ما ھر روچ وتی چاگرد ءَ گند ایں۔ اے ڈولیں ھانی ءُ اومر ھر میتگ، ھر کھول ءُ ھر لوگ ءَ است۔ اے انچیں جیڑہ یے کہ پہ ما نوک نہ انت، پمشکا ھرچی گشئے دیستگ ءُ سما کتگین انت۔ بلئے ھما بنیادی جیڑہ کہ بلوچ زالبول پرچا اے ڈول نادزرس انت، یا وانندگیں جنینے چیا چو بے وس انت کہ نہ  پہ وت توار چست کت کنت ءُ نہ وتی زند ءِ پیسلھاں وت زرت کنت؟ اے جیڑہ نبشتہ کار ءَ وتی کسّہ ءَ جاہ نہ داتگ۔ دومی ھبر اش اِنت کہ بلوچ چو کہ مسلمان انت ءُ اسلام ءَ ھم جنین ءِ ھما جاہ ءُ مکام کہ است انت، اے نادزرسی ءِ یک مزنیں سببے ھمیش انت، البت نبشتہ کار ءَ اے جیڑہ پہ زانت ڈالچار کتگ یا بگندئے آئی ءَ اے نیمگ ءَ نہ جیڑ اِتگ۔

گیشتر بلوچ جنین ھمے ڈولیں جیڑھانی آماچ انت، پمشکا ما گند ایں کہ جنین نبشتہ کارانی گیشتر بنداتی بنگپّ ھمیش انت۔ ھمے  زوتّاں مریم سلیمان ءِ کتاب ”آزمان“ کہ من ونتگ ات، آئی ءِ بنگپّ ھم ھمے ڈولینے ات۔ یاسمین ءِ کسّہ ءَ اگاں گوں آئی ءَ دیم پہ دیم بہ کن ایں وَ چہ آئی ءَ دہ سری گھتر اِنت، بلئے زانا ابید ءِ لوگی جنجالاں جنیناں دگہ جنجال نیست؟ یا بگندئے ما انگت چہ ھمے جنجالاں نہ چٹّ اِتگ، ایں پمشکا دگہ دیما مئے دلگوش نہ رؤت۔

پدا اگاں ھمے کسّہ ءَ ما فیمنزاِزم ءِ ھینک ءَ گوں بہ چار ایں، اد ءَ ھم جنین سکّ لاچار ءُ بزّگیں رنگے ءَ پیش دارگ بوتگ۔ ھانی نہ وتی زند ءِ پیسلھاں وت کت کنت، نہ وتی وڑ ءَ ونت کنت ءُ نہ کار ءُ روزگار کت کنت۔ پہ درور آ پہ ایم۔فل ءِ واست ءَ شال ءَ آھگ لوٹیت، اے وھدی اومر آئی ءِ دشتار انت، بلئے پدا ھم ابید ءِ اومر ءِ اجازت ءَ آ پہ وانگ ءَ شت نہ کنت۔ یا آ گوں اومر ءِ رزا ءَ رؤت سکولے ءَ وانینیت، پدا کہ اومر آئی ءَ مکن کنت، آ وتی کار ءَ یلہ دنت ءُ لوگ ءَ نندیت۔

نوں جیڑہ اش انت کہ ھانی چیا چو نزور انت؟ پرچا آ Resist نہ کنت۔ اگاں ھانی ءِ کارست بزّگی ءَ ھوار گھگیری ءِ دروشم ءَ پیش دارگ بوتیں، کسّہ گھتر بوتگ ات۔ اے راستے کہ بلوچ چاگرد ءَ ھرکس کہ وتی زند ءَ وتی وڑ ءَ گوازینگ لوٹیت گڑا چاگرد ءَ کسّ آئی ءَ پہ وتیگی نہ کنت، بلئے داں کدین ءَ؟ اگاں ما مدام ھمے بزّگی ءَ لبزانک ءَ Glorify بہ کن ایں ءُ جنین ءَ اے دروشم ءَ پیش بہ دار ایں گڑا بدلی کدی کئیت؟ چیا جنین رھشون، یاگی یا وت واکیں دروشمے ءَ پیش دارگ مہ بیت۔ اے جیڑہ  است اِنت، بلئے اشی ءَ ابید دومی ٹولی ءِ مردم ھم است انت کہ چہ چاگرد ءَ یاگی انت۔ کسّہ کار ءِ وتی تب اِنت، بلئے آئی ءَ اگاں کسّہ ءَ گیشتر پیچ ءُ تاب مان کتیں، انگت گھتر بوتگ ات۔

یاسمین ءَ ھم چو مئے گیشتریں کسّہ نویساں روایتی تب ءِ رندگیری کتگ۔ آئی ءَ ”لائنیر تکنیک“ کارمز کتگ ءُ کسّہ گوں زمانگ ءِ گاماں دیما بران کتگ۔ کسّہ ھانی ءِ وانگ ءِ دور ءَ چہ بندات بیت، سور ءُ سانگ، پدا چکّ ءُ گڈّی ءَ گوں آئی ءِ گنوکی ءَ  آسر بیت۔ بزاں سرجمیں کسّہ چہ گوٛست، مرچیگ ءُ پدا باندات ءَ رؤت ءُ سر بیت۔ اے سادگیں تکنیکے بلئے پہ اے ڈولیں کسّھاں جوان انت کہ ھر وانوک ءُ ھر نودربر اشی ءَ ونت ءُ سرپد بوت کنت۔ اگاں کسے کہ کسّھی پیچ ءُ تابانی ھیلدار اِنت، بگندئے آئی ءَ اے ڈولیں کسّہ دوست مہ بیت، بلئے بلوچی کسّھی لبزانک انگت نوک گام اِنت، پمشکا ھر ڈولیں کتہ کاری کہ کنگ بیت بائد اِنت آئی ءِ توسیپ کنگ بہ بیت۔ یاسمین ھم اے تکنیک ءِ ھنر ءَ بلد اِنت۔

اشی ءَ ابید کسّہ کار ءَ کسّہ ءِ گڈّسری بھراں ”ڈریم ریالٹی بلرنگ“ بزاں واب ءُ آگھی ءِ ھواریں دروشم ءِ تکنیک ءِ کتہ کاری یے ھم کتگ۔ چو کہ ھانی شپ ءَ وپسیت، آ مزنیں دیوالانی نیام ءَ مانگیشّ اِتگ، دومی نیمگ ءَ اومر اِنت۔ آ ھر ڈول کنت چہ اشاں رکّ اِت نہ کنت۔ اے دیوال بگندئے چاگردی گر ءُ بند ءُ دودانی چیدگ انت، بلئے ھمے گپّاں کہ ھانی سما کنگ ءَ انت ءُ ھمے واب ءَ گندگ ءَ اِنت، اد ءَ واب ءُ آگھی انچو ھور ءُ تور اَنت کہ وانوک نہ زانت اسل ءَ ھمے ڈول بوھگ ءَ انت یا ھانی واب گندگ ءَ انت۔ ھمد ءَ کہ ھانی گُشیت، ”من نہ کُشتگ۔۔۔۔“ ءُ پدا ھمے وئیل ءَ پد ھانی گنوک بیت۔ اد ءَ ھم نبشتہ کار ءَ پہ زانت اے واب انچیں رنگے ءَ بیان کتگ کہ وانوک بِرّ بیت، باریں ھانی واب ءَ گندگ ءَ انت یا اسل ءَ آ نوں مرد ءِ گنجیں جنگ ءُ چوپاں انچو گنوک کتگ کہ چکرّیت ءُ گشیت، ”من نہ کُشتگ۔“

کسّہ ءِ دگہ جوانی یے اش انت کہ نبشتہ کار ءَ ھانی ءِ زھگ ”ابرم“ ءِ کارست ءِ وسیلگ ءَ زھگانی نفسیات ھم بیان کتگ ءُ اے ھم سادگیں وڑے ءَ بیان کتگ  ئِے۔ 

ابرم کسان انت ءُ مدام گوں وتی دتّکاں لیب کنت۔ آئی ءِ گوٛر ءَ جنکیں ءُ بچکّیں ھردو وڑ ءِ دتّک است۔ آ چو کہ وتی پت ءَ گندیت کہ مدام آئی ءِ مات ءَ جنت ءُ ھبر دنت، پمشکا آئی ءَ بچکّیں دتّکانی سر ءَ زھر کئیت۔ اسل ءَ آئی ءَ پت ءِ سر ءَ زھر کئیت، بلئے گوں پت ءَ دست  ئِے نہ رسیت، بلئے بچکّیں دتّکاں مدام گٹّ ءَ گیپت ءُ برے برے جنت اش۔ گڈّی ءَ ھمے دتّکانی سرگاں بُرّیت۔ بزاں ابرم انچیں نفسیاتی جاورے ءَ گوں دُچار اِنت کہ آ دل ءَ بش بش ورگ ءَ انت، پدا ھم آئی ءِ دست ھچ ءَ نہ رسیت۔ آ پمشکا پت ءِ زھراں ھمے بچکّیں دتّکانی سر ءَ کشّیت۔ چریشی یک چیزے پدّر بیت کہ مات ءُ پت ھر ڈول بنت، زھگ ھما ڈول بنت۔ ما چو کہ باز بری ھمے سرپد بئیں کہ زھگانی سر ھچی ءَ پِر نہ بیت، بلئے نفسیات ءِ رد ءَ اے ڈول نہ انت۔ بلکیں چکّ ھرچی کہ گند اَنت، ھما ڈول مار اَنت ءُ آھانی رویّہ ھم ھما ڈول بنت۔

نفسیات ءِ زبان ءَ اشی ءَ Displacement گش اَنت۔ بزاں اگاں زھگے گندیت کہ جاھے گوں کسے ءَ زوراکی بوھگ ءَ انت ءُ گوں آ زوراک ءَ آئی ءِ دست نہ رسیت، آ ھمے زھراں دگہ جاھے کشّیت، انچو کہ ابرم ءِ کارست انت۔ کسّھی لبزانک ءَ اے تکنیک ءَ ”نفسیاتی کارست ساچی“ گش اَنت۔ نبشتہ کار کارست ءَ انچیں دابے ءَ ساچیت کہ آئی ءِ مارشت ءُ جَوزگاں تچکیں رنگے ءَ بیان کنگ ءِ بدل ءَ آئی ءِ نندگ ءُ پاداھگ ءُ ھیل ءُ ھادتانی وسیلگ ءَ آئی ءِ تب ءُ مئیل ءَ بیان کنت۔ پہ درور، اے کسّہ ءَ نبشتہ کار چو نہ گشیت کہ ابرم ءَ وتی پت ءِ سر ءَ پمشکا زھر کئیت کہ آئی ءِ مات ءَ جنت، بلکیں آ ھمے وئیل ءُ نفسیاتی جاور ءَ ابرم ءِ گوں دتّکاں آئی ءِ رویّہ ءِ وسیلگ ءَ بیان کنت۔ ابرم ءَ بچّکیں دتّکانی سر ءَ پمشکا زھر کئیت کہ آئی ءِ پت مردینے ءُ زوراکے، بلئے ھمے جاور کسّہ کار ءَ نفسیاتی کارست ساچی ءِ وسیلگ ءَ بیان کتگ۔ 

اگاں من وتی ءَ بہ گشاں، من ءَ سرجمیں کسّہ ءَ ابرم ءِ کارست ءُ آئی ءِ ھمے کسّہ دوست تر بوت۔ اے مزنیں جیڑھے ءُ اشی ءَ اے ڈول ءَ بیان ھما مردم کت کنت کہ آ کسّہ ءِ رِپک ءَ سرپد بہ بیت۔ 

کسّہ سرجمی ءَ جوان انت بلئے یاسمین ءِ ڈولیں نبشتہ کارے کہ زبان ءَ بلد اِنت، من ھمے سرپد بوتگ اتاں کہ آئی ءِ گوٛر ءَ زبان ءِ ردی نہ بیت، بلئے اد ءَ ھم آئی ءَ لھتیں چیز پہ زانت سرگوٛز کتگ۔ پہ درور کسّہ ءِ گالوار پنجگور ءِ گالوار اِنت، بلئے اردو ءُ انگریزی ءِ لھتیں انچیں  گال آئی ءَ کارمرز کتگ کہ اشانی بدل پیسر ءَ چہ بلوچی ءَ است انت ءُ ھرکس زانت اش ھم۔ چو کہ، ”باجی، کارپٹ، طشت، ڈھیٹ، پترگ ءِ شرط ءَ، لاسٹ ڈیٹ، منٹل ٹارچر، رشتہ، رشتہ ءِ خلاف اِتاں، انجوائے کن، اگنور ءُ دگہ بازیں۔ اے گال اگاں بلوچی ءَ بوتین انت ھم ھرکس اشاں سرپد بوت۔

 اشی ءَ ابید بن رھبند ءِ ھم بازیں ردی انت۔ یکّیں گال یکّیں تاکدیم ءَ دو رنگ ءَ نبشتہ انت، چوکہ چانِک، ءُ دیمتر ءَ پدا چائینک نبشتہ اِنت۔ یا تاکدیم۔62 ءَ یکّیں تاک ءَ لبز جاھے ”پش لاپاں“ اِنت ءُ جاھے ”پشّ شلاپاں“ اِنت۔ اے کسانیں ردی اَنت، بلئے اگاں اے ڈولیں ردی یکتاب ءَ بہ بنت، اے پہ زبان ءَ تاوانے۔ دگہ بازیں جاھے گالردانی ھم ھیالداری نہ کتگ  ئِے ءُ گالرد  بلوچی ءِ سٹرکچر ءِ رِد ءَ نہ انت۔ پہ درور،

”دیم  ئِے گرم گپتگ ات۔“ (تاکدیم۔ 35) اے جاور کہ نبشتہ کار ءَ بیان کتگ، اد ءَ بائد انت آئی ءَ بہ گشت ایں کہ، ”دیم  ئِے سِھر ترّ اِتگ ات یا سیاہ ترّ اِتگ ات۔“

”اومر ! منی موبائل سائلنٹ بوتگ۔من حیال نہ کرتگ۔“ آئی ءَ پدا وتی گپّ معنا کرت انت ءُ گوٛشت۔“ (تاکدیم۔37) مانا ھما چیز کنگ بیت کہ ھود ءَ چیزے مان بہ گیشّیت، اد ءَ کہ موبائل سائلنٹ بوتگ، ھچ چوشیں گپّے نیست کہ مانا کنگ بہ بیت۔ پمشکا اے گالرد گیشینے۔

”بلے من ہمے گپّے سر ءَ حیراناں کہ پسّ ءَ چوں رشتہ داتگ۔“ (تاکدیم۔ 39) بلوچ چو نہ گش انت کہ رشتہ داتگ، بلکیں چو گشگ بیت کہ پہ سانگ ءَ زرتگ۔ 

”آئی ءَ وتی چمّ مزن پچ کرت انت۔“ (تاکدیم۔ 53) اے جاہ ءَ بائد انت چو نبشتہ بوتیں کہ آئی ءَ وتی چمّ سھر ترّینت انت یا آئی ءَ وتی چمّ در گُڑینت انت۔ چمّانی مزن پچ کنگ بلوچی رھبند ءِ رِد ءَ رَد اِنت۔

اے ڈولیں دگہ اوں لھتیں گالرد اَنت کہ نادلگوشی ءِ سبب ءَ یا نبشتہ کار ءَ پہ زانت ھمے ڈول نبشتہ کتگ انت، البت اے نزوری یے۔ بائد اِنت یاسمین ءِ ڈولیں سنگینیں نبشتہ کارے ءَ اے ڈولیں چیزانی ھیالداری بہ کتیں۔ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

شوھاز