غنی پرواز ءِگدار ”مہر ءِ ہوشام“

 

غنی پرواز ءِگدار ”مہر ءِ ہوشام“

(نگدی وانشتے)

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

لھتیں وھد اِنت کہ بلوچی لبزانک ءَ یک جوانیں مئیلے ردوم گران اِنت کہ بلوچی ءِ وانوک ءُ نبشتہ کار ھردو کسّھی لبزانک ءُ ھاس گدار ءِ نیمگ ءَ دلگوش گوٛر کنگ ءَ انت۔ چریشی ءَ گدار نویسانی کساس ودّان انت ءُ بازیں گدارے چاپ بوھگ ءُ نھادی ءَ آھگ ءَ اِنت، بلئے پدا اوں گیشتریں گدار یکّیں تب ءُ یکّیں تکنیک ءَ نویسگ بوھگ ءَ انت۔ چرے نوکیں گداراں من  حنیف شریف ءِ گدار ”افسانہ“ جتا سما کتگ کہ اد ءَ آئی ءَ جتائیں تکنیکانی  تجربہ کتگ ءُ لائنیر تکنیک ءِ بدل ءَ بازیں تکنیکے ھوار کنگ ءِ جھد کتگ  ئِے۔ آ چے ھدّ ءَ سوبین بوتگ، اے جتائیں باوستے، بلئے جوانی اش انت کہ آئی ءَ وت ءَ را چہ روایتاں کشّگ ءِ جھد کتگ۔ اشی ءَ ابید ھم حنیف ءِ گدارک”ساھگ گردانءِکش ءِ مار“ ھم چیدگی گدارکے ءُ اے کتہ کاری ھم منیر بادینی ءَ پد تھنا حنیف ءِ گوٛر ءَ گندگ بیت۔ (اد ءَ من تھنا بلوچی گدار ءِ گپّ ءَ آں، آزمانک ءِ نہ)

ھردیں کہ  بلوچی گدار ءِ گپّ بیت گڑا غنی پرواز ءِ نام الّم گرگ بیت کہ آئی ءَ اے تھر ھم پہ وتی درشان ءَ کار گپتگ۔ پرواز ءِ گدار ”مہر ءِ ہوشام“ کہ 2000ء ءَ چاپ بوتگ، اے ھما دور اِنت کہ لھتیں گدار ءَ ابید بلوچ نبشتہ کار چرے تھر ءَ چٹ ءَ یکّ کرّ اَنت۔ بلوچی ءِ گیشتریں گدار کہ دیما اَتکگ انت، 2000ء ءَ پد ءِ دور ئیگ انت۔ پمشکا پرواز ءِ اے گدار ءَ ما بلوچی ءِ بنداتی دور ءِ گداراں شمار کن ایں ءُ اشی ءَ ھما وھد ءُ جاورانی رِد ءَ تپّاسگ ءِ جھد کن ایں۔ البت یک چیزے است کہ ما آئی ءَ ڈالچار کت نہ کن ایں، آ ازم اِنت ءُ اے چیز گیشّینگی انت کہ ازم ءُ لبزانک ءِ شاھیم ءَ ما اے گدار ءَ چے رنگ ءَ بہ تور ایں ءُ اشی ءِ قدر ءُ بستار ءَ کیاس بہ کن ایں۔

اے گدار بندر ءَ مھری کسّہ یے کہ اسد اللہ (سور کتگیں مردے کہ ماھیگ ءِ بیپار کنت) ءُ شاہدہ (ایس۔ایس۔ٹی ٹیچرے ءُ فیمنزم ءِ منّوگرے) ءِ مھر ءُ سور ءُ سانگ ءِ کسّہ انت۔ شاہدہ اسداللہ ءِ ھمساھگ بیت ءُ چمداں آ پجّاروک بنت، پدا سنگت بنت ءُ گڈّسر ءَ آھاں مھر بیت دانکہ سور کن انت ءُ سور ءَ پد اسداللہ ءِ وتکشی ءَ گوں کسّہ ھلاس بیت۔ گدار چو بلوچی ءِ گیشتریں گداراں بیانیہ تکنیک ءَ انت ءُ لائنیر تکنیک ءَ نویسگ بوتگ۔ بزاں کسّہ بندات بیت ءُ وھد ءُ زمانگ ءِ ھساب ءَ درائیں وئیل ءُ واقعہ گوزان بنت دانکہ آسر ءَ رسیت۔ کسّہ ءِ بندات اوں چو روایتی کسّھاں گوں کارست ”آئی“ ءَ بندات بیت ءُ یک برے نبشتہ کار سرجمیں  ندارگےپیش داریت۔ چوکہ، 

”آئی ءِ لوگ ماں گوادر ءَ پدی زِر ءِ دیم ءَ سڑک ءِ رو دراَتکی نیمگ ءَ اَت۔“ (تاکدیم۔ 5)

چہ بندات ءَ پدّر بیت کہ کسّہءِ چاگرد بلوچستان ءِ دمگ گوادر اِنت۔ اگاں گوادر کسے ءَ دیستگ گڑا آ چو ھم زانت کہ اے شھر چاگردی رِد ءَ چہ بلوچستان ءِ درائیں دمگاں جتائیں تبے ءِ واھند اِنت۔ نہ تھنا اِد ءِ زید ءُ ندارگ جتا اَنت بلکیں ادءِ مردمانی نند ءُ پاد ءُ تب ءُ مئیل ھم جتا انت۔

بلئے نبشتہ کار ءَ گوادر ءِ پژدر ءَ اے کسّہ کہ نبشتگ، تھنا سادگیں کسّہ یے نہ اِنت بلکیں  ھود ءَ آئی ءَ وتی کارستانی وسیلگ ءَ بازیں تبزانتی، سیاسی ءُ شھزانتی جیڑھانی سر ءَ باوست ھم کتگ۔ پہ درور، اسداللہ کہ گوں وتی سنگتاں مُرک ءِ ھوٹل ءَ چاہ ءِ ورگ ءَ رؤت۔ ھود ءَ دو ٹولی پیسر ءَ نشتگ، یک دیمے بنچانی سر ءَ سیاسی مردم نشتگ ءُ سیاسی گپّ ءَ انت، دومی نیمگ ءَ لبزانکی مردم نشتگ ءُ لبزانکی بنگپّانی سر ءَ تران ءَ انت، بلئے آ رو اَنت ءُ نیامی بنچانی سر ءَ نند اَنت۔ اے ندارگ سرجمیں شھر ءِ تب ءُ مئیل ءَ بیان کنت کہ اد ءَ بندر ءَ سئے وڑیں مردم اَنت۔ یکّے ھما کہ سیاست کن انت، دومی لبزانکی ءُ سیمی ٹولی ءِ مردم انچین انت کہ آھاں گوں دنیا ءِ چست ءُ ایراں کار نیست، بس کارکن انت، کٹّ انت، ور اَنت ءُ وپس اَنت۔ تنیگت ءَ اوں اے شھر ءَ ھر سئے ئیں ٹولیانی مردم است انت۔ اسل ءَ مُرک ءِ ھوٹل اد ءَ سرجمیں شھر ءِ تب ءِ جھگیری ءَ کنگ ءَ اِنت۔

دگہ جاھے اسد اللہ گوں شاہدہ ءَ گشیت کہ، ”چونائی ءَ وَ زند ءُ مرگ چہ یکّے دومی ءَ پہک جتا نہ انت۔ زند ءِ توک ءَ مرگ ھم است انت ءُ مرگ ءِ توک ءَ زند ھم۔ (تاکدیم۔42)

گوں ھمے یکّیں گالرد ءَ نبشتہ کار کارست ءِ وسیلگ ءَ وجودی شھزانتی ءِ Absurdism ءِ لیکہ ءَ بیان کنت کہ آئی ءِ نزّ ءَ زند ءُ مرگ ھردکاں مانا نیست۔ 

بلئے اِد ءَ یک ھبرے ءَ وانوک اجکّہ بیت کہ شاہدہ ءَ وَ سوشل ورک ونتگ ءُ اسداللہ ءَ لبزانک ونتگ۔ لبزانکی مردم انگت شھزانتی ءُ تبزانتی لیکھاں وانیتءُ سرپد بیت، بلئے شاہدہ ھم انچو ھبر کنت کہ گشئے آ ھم شھزانتے۔ اے ڈولیں کارست ساچی نزور اِنت۔ اگاں کارست ٹیچرے گڑا الّم نہ انت کہ آ ایندگہ زانت ءُ زانشاں ھم بلد بہ بہ بیت۔ ھمے یکّیں تاکدیم ءَ شاہدہ ھم ھمے ڈولیں گپّ کنت۔ ”گوادر ءَ زند ءُ مرگ گوں یک دگر ءَ سک نزیک انت۔ زِر زند ءِ نشانی انت ءُ باتیل ءِ کوہ مرگ ءِ نشانی۔ اد ءَ زند ءُ مرگ انچو بگل پہ بگل انت گشئے ھجبر جتا نہ بنت۔“ (تاکدیم۔42)

اگاں اے دوئیں کارستانی گپّاں دیم پہ دیم بہ کن ایں چہ ھردکاں یکّے مانا درکئیت۔  ھمے سبب انت کہ اد ءَ نبشتہ کار کارستانی نیام ءَ گپّ ءُ ٹال ءِ رد ءُ بند ءَ بے سوب بوتگ۔ لبزانکی مردم ءِ دپ ءَ اے ڈولیں گپّ ءَ انگت سر پِر بیت، بلئے شاہدہ اوں ھما وڑ جیڑگ ءَ انت ھما ڈول کہ اسد اللہ۔ 

اے ڈولیں بازیں لیکہ ءُ ھیالے نبشتہ کار ءَ جاہ داتگ ءُ لھتیں کتہ کاریاں جوانیں رنگے ءَ سوبین ھم بوتگ۔ چو کہ وھدے آئی ءِ جن آسیا سئی بیت کہ منی مرد گوں دگہ جنینے ءَ روچے جاگھے وئیل انت ءُ درائیں مھلونک آھانی نزّیکی ءِ ھال ءَ سئی انت گڑا آسیا ھمے رنج ءُ کھتاں سر ءَ پہ نادراھی ءَ درکاریت ءُ نپاد ءِ باھوٹ بیت۔

اے اوں تبزانتی جیڑھے کہ مردمے کہ باز جیڑیت گڑا آسرے نادراھی انت یا بے وابی ءُ گنوکی۔ آسیاہ ءَ ھم گنجیں جیڑگ ءُ گم نادراہ کن انت۔

بلئے ھمے نادراھی ءُ جیڑگ یا گنوکی برے برے مردم ءَانچو دوست بنت کہ آئی ءِ دل پہ گنوکی ءَ اومان کنت۔ چوکہ شاہدہ ءِ کارست کریمک ءِ ھوٹل ءَ گوں اسداللہ ءَ گشیت، ”پیسر ءَ من ءَ گنوکی نادوست بیتہ۔“ شاہدہ ءَ ھیال کت ءُ درّائینت، ”بلئے گوں تو نزّیک بیئگ ءَ اے ھوٹل ءِ گندگ ءَ رند ، نی من ءَ گنوکی سکّ دوست بیت۔“ (تاکدیم۔76)

اے اوں یک ذھنی ھالتے کہ شاہدہ چمیشی ءَ گوٛزگ ءَ انت۔ اسل ءَ نبشتہ کار ءَ ھمے چیز ءِ پیش دارگ ءِ جھد کتگ کہ اے چاگرد ءَ جنین ھمینچو چاگردی گر ءُ بندانی آماچ انت کہ آ وتی ھچ ڈولیں جوزگاں درشان کت نہ کنت۔ پمشکا پہ کتھارسس ءَ آئی ءَ گنوکی دوست بیت دانکہ آ ھر ڈول کنگ لوٹیت کت بہ کنت۔ بُندر ءَ گنوکی ءِ واھگ چہ درائیں گر ءُ بنداں آجوئی ءِ واھگ اِنت ءُ اے ھما مردم ءَ دلکش لگّیت کہ آ بازیں کید ءُ بندانی تھا بہ بیت۔

اشی ءَ ابید نبشتہ کار ءَ بازیں تلمیحات (Allusion) ھم کارمرز کتگ۔ چو کہ تاکدیم۔43 ءَ وتکشی ءِ جیڑہ ءِ سر ءَ جیک لنڈن، مایاکوفسکی، ارنسٹ ھمینگوئے، اتیلا جوزف، کاواباتا، یوکیو، مِشما ءُ صادق ہدایت ءِ وتکشی ءِ درور دیئگ۔ تاکدیم۔85 ءَ سیزر، انطونی ءُ قلوپطرہ ءِ اِشک ءِ داستان ءِ نام ءِ گرگ۔ تاکدیم۔84ءَ پہ آشوب ءَ جان ندر کنوکانی نام، چی گویرا، جولیس، فیوچک، گبریل پیری، ڈیوڈ گیسٹءُ دگہ بازینے ءِ نام ءِ گرگ۔ 

گشگ ءِ مول ءُ مراد اِش انت کہ اے کسّہ ءَ نبشتہ کار ءَ تھنا دو مردم ءِ مھر ءِ کسّہ بیان نہ کتگ، بلکیں بازیں دگہ جیڑہ ءُ جنجالے آئی ءَ جاہ داتگ۔ جاھے سوبین بوتگ ءُ جاھے بے سوب بوتگ۔ 

پہ درور رنگانی بابت ءَ نبشتہ کار ءِ اجبیں تبے۔  آ ھر روچ کہ شاہدہ ءَ پہ تیاب ءَ رؤگ ءَ گندیت، آئی ءَ سبزیں پچّ گوٛر ءَ، سبزیں چادر ءُ سبزیں سینڈلے ھم پاد ءَ۔ اد ءَ وتی منّ ءَ آئی ءَ سینڈل ءُ پچّ سوٹّ کتگ انت، بلئے ھر روچ جنینے چون ھمے یکّیں رنگ ءِ گداں گوں درکپیت۔ اگاں کسے جنین ءِ تب ءِ بابت ءَ اینچو مہ زانت ، آ دگہ بازیں مھاملھاں  رد وارت۔  چوکہ ھر رنگ ءِ وتی کسّھی ءُ تبزانتی پژدرے است ءُ اے ”کلر سیمبلزم“ گشگ بیت۔ اگاں کسے اشاں انچو پہ دیم کارمرز بہ کنت گڑا آ رد کپیت، بلئے پرواز رنگانی چیدگ ءِ پژدر ءَ سرپد اِنت۔ اد ءَ شاہدہ ءَ کہ مدام سبزیں پچّ گور ءَ انت اسل ءَ اے سبزیں رنگ پگری جھلانکی، شاھگانی، اوشت آماچی، بے تبی ءُ گم ءُ ابیتکی ءِ نشانی انت۔ گندگ ءَ وَ شاہدہ وژدلءُ وشھالیں جنینے بلئے کسّہ کہ دیما رؤت گڑا وانوک ءَ سما بیت کہ آ چونیں مزنیں وئیلے ءِ دیمپان بوتگ کہ آئی ءِ مھروانیں دشتار کُشگ بوتگ ءُ آ سور ءَ پیسر جنوزام بوتگ۔ 

ھمے ڈول ءَ تاکدیم۔38 ءَ نبشتہ انت کہ شاہدہ ءُ اسداللہ کہ پہ باتیل ءِ سئیل ءَ روگ ءَ بنت گڑا شاہدہ ءَ سُھریں پچّ گوٛر ءَ انت۔ سھریں رنگ اد ءَ مھر، جنون، یا رومانوی دلکشی ءِ چیدگ انت۔ چرے رنگانی کارمزی ءَ پدّر بیت کہ نبشتہ کار اشاں زانت ءُ پوہ اِنت۔

چرے کتہ کاریاں ابید نبشتہ کار ءَ ”میٹا فکشن“ ءِ ھم کسانیں کتہ کاری یے کتگ کہ آ دور ءَ اے ڈولیں چیز بلوچی کسّھی لبزانک ءَ ناپید انت۔ آ ھمے کسّہ ءَ اے ھبر ءَ نبشتہ کنت کہ من گدارے نویساں ءُ آئی ءِ نام ءَ ”مہر ءِ ہوشام“ کناں۔ پدا ھمے گدار ءَ نبشتہ کنت ءُ بازیں جاھے آئی ءِ ذکر ءَ ھم کنت۔ بزاں کسّہ ءِ نیام ءَ دگہ کسّہ یے نویسگ، اے جوانیں کتہ کاری یے۔ 

کسّہ ھمے ڈول ءَ جنزان کنت، جتائیں ھیال ءُ لیکھاں نبشتہ کار کارستانی وسیلگاں بیان کنت۔ چہ ھمے لیکھاں یک بنجاھی لیکہ یے ”فیمنزم“ اِنت کہ اسداللہ ءُ شاہدہ ھردو اے لیکہ ءِ پلّہ مرز اَنت ءُ پہ جنینانی آجوئی ءَ ھواری ءَ کار کن انت۔ اسداللہ گوں شاہدہ ءَ گشیت کہ جنین کہ مردینانی ھمسری ءَ بہ کن انت گڑا چاگرد دیمروی کنت۔” آ چہ لوگ ءُ پسیلّاں درکنگ بہ بنت۔ تاکہ جنین آدم ءُ مردین آمانی نیام ءَ گستائی کمتر بہ بیت۔ ءُ آ زند ءِ گاڑی ءِ دو پرّگانی ڈول ءَ ھمبراہ بہ بنت ءُ زند ءِ ھر پِڑ ءَ پہ ھوری دیم ءَ برت بکن انت۔“ (تاکدیم۔ 54)

چوکہ ھردوئیں بنجاھی کارست ھمے لیکہ ءِ منّوگر اَنت۔ پمشکا آ ”ڈراماٹک سوسائٹی“ یے اڈ کن انت ءُ پہ جنینانی ھکّءُ  اگبالانی رکّینگ ءَ کار کن انت۔ البت اِد ءَ یک جیڑہ یے اش انت کہ نبشتہ کار وت ھمے لیکہ ءِ منّوگر اِنت ءُ آئی ءَ وت ءَ را ھچ ڈول ءَ گدار ءِ تھا چیر دات نہ کتگ۔ ھما درائیں لیکھانی پلّہ مرزی کہ آئی ءَ کتگ، کارستانی وسیلگ ءَ آئی ءَ کسّہ ءَ جاگہ داتگ انت۔ یک گوٛرے شھزانتی ءُ تبزانتی جیڑہ انت ءُ دومی نیمگ ءَ فیمنزم انت۔ پدا کسّہ مھری کسّہ یے، بلئے اندری جوزگاں گیش نبشتہ کار ءَ دری جیڑہ دلگوش داتگ انت ءُ ھمے اسل ءَ گدار ءِ نزوری یے لیکگ بیت۔

اشی ءَ ھوار آ اسداللہ ءِ کارست ءِ وسیلگ ءَ ”کلچرل ٹرانسفارمیشن“ ءِھم پلّہ مرزی ءَ کنت ءُ ھمے ھبر ءِ منّوگر اِنت کہ کوھنیں دود ءُ ربیت بائد اِنت پروشگ بہ بنت ءُ وھد ءِ ھمبرائی ءَ چاگرد ءُ دودمان ھم مٹّان بہ بنت۔

اے گدار ءِ دگہ جوانی یے اش اِنت کہ نبشتہ کار اینچو سنگینیں بنگپّاں ابید ھم چہ تژن ءُ بچکندی سِنچ ءَ زبھر نہ اِنت۔ ”اے کریمک ءِ ھوٹل انت۔ اشی ءِ مالک ءُ بیرا درست گنوک انت۔ گوادر ءِ گیشتر گنوک ءُ کماش ھمد ءَ کا انت ءُ چاہ ءُ شیر ور اَنت ءُ کسّہ کار انت۔“ اسداللہ ءَ درّائینت۔ (تاکدیم۔73)  

یا اے گالرداں بہ چار اِت۔ ”تو ناول ءِ نبشتہائے؟“

”ہئو۔“

”نی کجا رستگ ئے؟“

”شمئے لوگ ءَ پترگ ءَ آں۔۔۔۔“

”تو زانا دزّے ئے کہ دگر ءِ لوگ ءَ پترئے؟“ شاہدہ کٹی کٹی ءَ کندگ ءَ ات۔“ (تاکدیم۔93)

بُندر ءَ اے درشانداب مارکیز ئیگ انت کہ آ ھر ڈولیں سنگینیں بنگپّے ءِ سر ءَ نویسگ ءَ بہ بیت پدا اوں تژن ءُ بچکندی ھبرے ھوار کنت۔ پرواز چو کہ ھچ جاگہ مارکیز ءِ نام ءَ نہ گیپت بلئے پدا اوں چہ آئی ءِ نبشتگیں کسّہ ءَ پدّر بیت کہ آ ھم ھمے تب ءِ منّوگر اِنت۔ 

اے وَ بوت انت گدار ءِ جتائیں تک ءُ پھنات ءُ نوں ھما جیڑھانی پشکانڈگ ءِ باری انت کہ چہ آھانی سبب ءَ کسّہ نزور اِنت۔ انچو کہ شرّ ءَ را بے ائیب  ءَ نہ بیت، ھمے ڈول ءَ اے گدار اوں چہ ائیب ءُ نزوری ءَ چکار انت۔ قدیر لقمان پرواز ءِ آزمانکانی بابت ءَ نبشتہ کنت۔”غنی ءِ آزمانک تکنیک ءُ کسّہ ءَ سک توانگر اَنت، بلئے زندمانی ءِ سر ءُ پُر ابرمی رنگے ءَ نہ انت۔ ہمے وتساچیں ءُ زیادگیں شرافت ءَ کارستان ءَ بے جان کتگ۔“ ( لقمان، 2026)

ھمے جیڑہ من ھم مار اِتگ کہ کارستانی گر ءُ دار ءَ پرواز سوبین نہ بوتگ یا بازیں جاہ ءَ جاور ءُ کارستانی اندری مارشتانی بیان ءَ ھم بے سوب انت۔ جاھے جاھے وَ زبان ءِ سٹرکچر ءِ ھیال اوں نہ داشتگ  ئِے۔ چو کہ، جاھے گشیت ”جتگیں تھت ءِ سر ءَ وپت“ اد ءَ جتگیں گیشیں لبزے۔ یا ”دل ءُ دیم گشئے ھود ءَ نہ اِتنت۔“ اد ءَ دیم گیشیں لبزے۔ یا ”آئی ءِ دل چہ گل ءَ سرّیچ بوت۔“(تاکدیم۔20) اد ءَ دل ءِ چہ گل ءَ سرّیچ بوھگ ردیں گالریچے۔ ھمے ڈول ءَ موسم ءِ بابت ءَ اوں رد کپتگ۔ چو کہ کسّہ ءِ چاگرد گوادر اِنت ءُ ھرکس زانت کہ اے شھر گرماگ ءَ بے کساس گرم بیت، بلئے نبشتہ کار ءَ جون ءِ ماہ ءَ ھم گوادر ءِ موسم وش کتگ۔ ”من ءَ ھچ امیت ھم نہ بیتگ کہ جون ءِ ماہ ءَ گوادر چو وش بیت۔“ (تاکدیم۔18)

ھمے ڈول ءَ شاہدہ ءِ کارست گوں دومی روچ ءِ نیاد ءَ اسداللہ ءَ تیاب ءِ دپ ءَ سئیل ءُ سواد ءِ سلاہ جنت۔ درامدیں بلوچ جنینے چوں گوں کسے ءَ اینچو نزّیک بیت ءُ تنیگت ءَ شرّی ءَ پجّاروک ھم نہ انت ءُ مردءَ سلاہ جنت کہ بیا ھواری ءَ سئیل ءَ رو ایں۔ اد ءَ بائد اِنت ھما کارست ءِ تب ءُ مئیل ءُ آئی ءِ چاگرد ءِ ھساب ءَ نبشتہ کار ءَ آئی ءَ را ڈیل کتیں۔ 

دیمتر ءَ آ گوں شاہدہ ءَ کہ پہ سیل ءُ سواد ءَ درکپیت آئی ءَ وتی جن ءِ ھم ترس اِنت۔ بلئے ھمے ترس ءَ چٹیں ھوادگیں رنگے ءَ بیان کنت۔ ”مئے ھمرائی ءِ بارہ ءَ باریں مہلوک چے ھیال کنت؟ چے گشیت؟ ءُ وھدے منی جن ءُ چکّاں مالوم بہ بیت تہ آ گوں من چون کن انت؟“ (تاکدیم۔ 21) یک مردے چون نہ زانت کہ من گوں درامدیں جنینے ءَ سیل ءَ درکپاں، منی جن چے ماریت۔ جن بہہ اے ھبر ءَ اوپار کت نہ کنت کہ آئی ءِ مرد گوں دگرے ءَ گون بہ بیت۔ پدا شاہدہ ھر روچ کہ آئی ءِ مھمان جاہ ءَ کئیت، جن وَ گندگ ءَ انت، آئی ءَ پیسر ءَمالوم انت، آ چون سئی نہ انت۔ ھمے داب ءَ شاہدہ ءَ گوں پہ شِھم ماھے ھم نہ گوازینیت ءُ گوں آئی ءَ وتی مھراں درشان کنت۔ اگاں کسے ءَ مھر بیت ھم آ چو اشتاپ نہ کنت، پدا اسداللہ سور کتگیں مردے، آ چوں پہ مھر ءِ درشان ءَ اینچو اشتاپ کنت۔ 

دیمتر ءَ مھر ھم انچیں دابے ءَ پیش دارگ بوتگ کہ اے انچیں پاکیں جوزگے ءُ اشی ءَ گوں بدن ءَ ھچ کار نیست۔  رند ءَ اسداللہ ءِ تب مٹّ بیت ءُ آ ھر وڑ ءَ گوں شاہدہ ءَ سور کنگ لوٹیت۔ اگاں اد ءَ مھر انچیں جوزگے ات کہ چہ بدن ءَ جتا یا بالاتر اَت، گڑا بائد انت آئی ءَ شاہدہ پہ سور ءَ کڈّن مہ کتیں چیا کہ سور ءِ مول ءُ مراد آئیءِ بدن ءِ وتی کنگ انت۔ 

کسّہ ءَ مدام اے ھیال دارگی انت کہ جاھے گپّے ءِ زلورت نہ انت، آ کنگ مہ بیت۔ اگاں نبشتہ کارے ”جزئیات نگاری“ کنت آ انچو بہ بیت کہ کسّہ ءَ بے تام مہ کنت، بلئے پرواز ءَ جاھے جاھے جزئیات نگاری ءِ بدل ءَ ندارگ ءُ وئیلانی بیان ءَ ”Over discription“ ءَ چہ کار گپتگ۔ بزاں اینچو گشگی نہ انت کہ گشتگ  ئِے۔ پہ درور، تاکدیم 63 ءَ بگر داں 65 ءَ آکڑہ ڈیم ءِ راہ ءِ کسّہ۔ 

ھمے جاہ ءَ وھدے اسداللہ چہ کولر ءَ جوس کشّیت گڑا شاہدہ گشیت، ”تو چوشیں چیز ھم آؤرگ گوں؟“ (تاکدیم۔66) اد ءَ اگاں مردمے بہ جیڑیت اے چوشیں ھیرانی ءِ ھبرے نہ انت کہ مپت ءَ کارست ءَ ھیران کنگ ءَ انت۔ مردمے کہ سپرے ءَ رؤت آ الّم پہ وت ءَ توشگ وَ زوریت گوں۔ دیمتر ءِ تاکدیم ءَ شاہدہ کہ کیمرہ ءَ کشّیت، آ کیمرہ ءَ گندیت بلئے پدا ھم جست کنت کہ ترا کیمرہ یے گون؟ اے ھما گپّ اِنت کہ تو گندگ ءَ ئے کسے نان ورگ ءَ انت پدا ھم تو جست بہ کن ئے کہ تو نان ورگ ءَ ئے؟

ھمے ڈول ءَ دگہ جاھے اسداللہ جنک ءَ جست کنت:”ھیر من کایاں۔۔۔۔۔بیگاھی گڑا دروازگ ءَ بہ جناں؟“ (تاکدیم۔79) یک جنینے ءُ مردینے کہ اینچو ھور ءُ تور اَنت۔ در کپ انت تھنا کوہ ءُ اگاراں سئیل ءُ سواد ءَ رؤ اَنت، آھانی لوگ ءِ مردم ھم اے ھال ءَ سئی انت۔ پدا ھم جست کنت کہ گڑا تئی لوگ ءِ دروازگ ءَ بہ جناں؟ اے ڈولیں کسانیں ردی کسّہ ءَ بے تام کن انت۔ یا ھمے وڑ ءَ دگہ جاھے نبشتہ کنت کہ اسداللہ آئی ءِ لوگ ءَ شت۔ آھاں مھر کت ءُ اسداللہ ءَ آئی ءِ دست ءُ گردن چکّ اِتنت۔ ”اناگہ ءَ شاہدہ ءَ وت ءَ گیشّینت ءُ گشاد گشاد ءَ شت ءُ وتی کرسی ءِ سر ءَ نشت ءُ وتی دست ءِ پُشت ءُ گردن ءِ لتارگ ءُ پہک کنگ ءَ لگّت۔“ (تاکدیم۔87) ھمے گپّ ءِ سر ءَ یک روچے سنگتے ءَ پہ مسکرائی گشت کہ زانا شاہدہ ءَ مردمے ءَ نہ بوس اِتگ، اُشترے ءَ وارتگ کہ نوں نشتگ گجّ ءُ لیتاراں پھک کنت۔ بُندر ءَ مھری کسّہ ءُ بوس ءُ کنار ءِ بیان سکّیں نازرکیں کارے ءُ اشی ءَ اگاں مردم ءِ کمو دلگوش بہ ٹگلیت، اے پہ کسّہ ءَ تاوان انت۔ 

چو کہ گڈّسر ءَ وھدے آھانی سور بیت گڑا سالونک کئیت۔ مردم چہ کوٹی ءَ در کپ انت۔ ”بانور ءِ چمّ نزّ اِتنت۔ آئی ءِ دیم ءِ رو ءَ کرسی یے ءِ سر ءَ نشت ءُ آیے روکّ روکّ ءَ چار اِت ءُ بچکند اِت  ئِے۔“ (تاکدیم۔129) اد ءَ اگاں مردم بہ جیڑیت آ ھیران بیت کہ سالونک تھت ءِ بدل ءَ بانور ءِ دیما کرسی ءِ سر ءَ چیا نندیت۔ آ انچو پہ یکّے دومیگ ءَ ھدوک انت کہ دمانے اوپار کت نہ کن انت، بلئے پدا ھم سور ءِ شپ ءَ آ کرسی یے زوریت ءُ ھمیشی ءِ سر ءَ نندیت۔ اے ڈولیں دود مکران ءَ نیستءُ ھود ءَ ربیت ھمیش انت کہ سالونک لوگ ءَ پتریت گڑا آ بانور ءِ کش ءَ نندیت۔ ھمے جاہ ءَ آ بانور ءَ پہ چمّانی پچ کنگ ءَ ھونی منّتے کنت۔ اگاں دو مردم کہ اینچو ھوار بوتگ، یکجاہ گشتگ انت، بوس ءُ کنار اش ھم کتگ، پدا ھم سور ءِ شپ ءَ آ چون اینچو لجّ کنت کہ پہ چمّانی پچ کنگ ءَ اینچو منّت بہ لوٹیت۔ شاہدہ وَ گنتر کہ سکّیں بولڈیں جنینے۔ چرے جیڑھاں ابید ھم گدار ءَ اے ڈولیں بازیں نزوری است انت کہ گوں کارستاں دپ نہ ور اَنت۔ پہ درور مھر ءِ درشان ءِ گپّ ءُ ٹال ھرجاھے کہ است انت چٹ ھوادگ انت۔ یا اسداللہ کہ پہ سور ءَ شاہدہ ءَ رازی کنگ لوٹیت، آئی ءِ کوہ ءَ سرکپگ ءُ وتکشیءِ پادتراپ دیئگ، اے وئیل ءُ اشی ءَ ھواریں گیشتریں گپّ ءُ ٹال بے تام انت۔ کارست ھچ ڈولیں ذھنی کشّ ءُ چیلّانی آماچ نہ بیت، شاہدہ آئی ءَ رد کنت پدا ھم آئی ءِ جوزگانی بابتءَ نبشتہ کار تچک ءَ آئی ءَ کوہ ءِ سر ءَ بارت ءُ پہ وتکشی ءَ جاڑی کنت۔ 

دگہ یک چیزے کہ آئی ءِ سر ءَ مئے بازیں سنگتے ءَ ایراد گپتگ کہ پرواز ءَ روچ ءَ را گوں کوٹّگی راڑے ءَ تشبیہ داتگ اے رد اِنت۔

اسل ءَ ھمے گالرد چوش اِنت:”ایڈول کہ ایر رؤگ ءِ وھد ءَ گڈّسر ءَ انچو مالوم بیت گشئے جنینی چوڑی، یا کوٹّگی راڑے، یا گڑا یدّارے، ندارگے سک ڈولدار انت۔“ (تاکدیم۔31)

من وت اوں پیسر ءَ ھمے سرپد بوتگاں کہ روچ کہ زِر ءَ بڈّگ ءَ انت اے چون گوں کوٹّگی راڑے ءَ تشبیہ دیئگ بیت۔ رند ءَ کہ پٹّ ءُپول کت تہ اے تھنا پرواز ءَ نہ کتگ، بلکیں اردو کسّھاں ھوار، پابلونرودا ءِ شیئر ءُ جاپان ءِ بازیں شائرانی شیئراں چوشیں تشبیہ است کہ آھاں بڈّوکیں روچ ءَ را گوں کوٹّگی راڑے ءَ تشبیہ داتگ۔ اے پہ بلوچی لبزانک ءَ بگندئے نوکیں تشبیہ  ئِے بوتگ، بلئے ایندگہ زباناں پیسر ءَ چہ است انت۔

گڈّسر ھم اجب انت گدار ءِ، اسداللہ پہ ھمے جنین ءَ کہ اینچو وارءُ بزّگ بیت ءُ گنوک بیت۔ وھدے گوں آئی ءَ سور کنت، سور ءَ پد رؤت ءُ وتکشی کنت۔ وتکشی ءِپژدر ھم نہ گیشّ اِتگ، بس ھمےگشیت کہ من ءَ مھر ءِ ھوشام ءَ گپتگ۔ مھر ءِ ھوشام بائد اِنت شاہدہ ءِ رسگ ءَ پد آسر بوتیں، بلئے نہ بوت گنتر ودّ اِت دانکہ کارست ءَ وتکشی کت۔ 

گڈّی ءَ ھمے نِمدی کہ چہ آئی ءِ کیسّگ ءَ رسیت کہ سعدیہ ءِ نام ءَ انت، اے نمدی ءَ اوں کسّہ بے تام کتگ۔ کارست اِد ءَ سعدیہ ءَ سر ءُ سوج کنگ ءَ اِنت ءُ گوں ھمے سر ءُ سوجاں کسّہ آسر بیت۔ اگاں اے گڈّی پیراگراف ھوار مہ بوتیں، کسّہ ءَ سسپنسے پشت گیتکگ ات، بلئے اے ڈولیں آسر شرّی ءِ بدل ءَ گنتر کسّہ ءَ ھوادگ کنت۔ 

جن ءُ مرد ءِ سیادی ءِ بیان ءَ ھم نبشتہ کار ءَ رد وارتگ۔ چوکہ آئی ءِ وسرک جن ءِ دیما آئی ءَ گشیت کہ تئی اے کار ءِ سبب ءَ آسیاہ بے عزت بوتگ ءُ اے شرّیں کارے نہ انت کہ تو کنگ ءَ ئے، آ پسّو ءَ گشیت،”گوں شاہدہ ءَ تعلق داری منی ذاتی جیڑھے۔“ (تاکدیم۔103) بلوچ  ھانوادھیں مردینے کہ سور ءُ سربری انت ءُ چکّ ءُ چلانگے است۔ آ جن ءُ وسرک ءِ دیما چون اے ڈول گشت کنت کہ ھئو پلاں جنین ءَ گوں منی سیادی یے است۔ ھما چاگرد اے چیز ءَ نہ منّیت ءُ اد ءَ ھم  نبشتہ کار جن ءُ مرد ءِ سیادی ءِ بیان کنگ ءَ رد کپتگ۔

اگاں وتی دور ءِ ھساب ءَ چارگ بہ بیت پرواز ءِ اے گدار چو بد نہ انت۔ بس آئی ءِ جنجال ھمیش انت کہ کارستانی تب ءَ نہ زانت، آھانی جوزگانی بیان کنگ ءَ نزور اِنت ءُ پہ زورے کارستاں سادگ ءُ سنگین کنت، درستیں کارستاں یک ھسابیں ھبر پرمائیت ءُ جزئیات نگاری ءِ بدل ءَ ھمنچو گیشیں ھبر ھوار کنت کہ آھانی ھچ زلورت نہ اِنت۔ اگاں اے ردی مہ بوتین انت اے شوکیں گدارے بوتگ ات۔

البت غنی پرواز بلوچی ءِ کماش تریں نبشتہ کارانی رم ءَ ھوار اِنت ءُ بازیں مردمے بگندئے منی اے ھبراں وشّ مہ بیت، بلئے لبزانک ءِ گدانءَ درست برابر اَنت۔ پدا ھم الّم نہ انت کہ منی گپّ گڈّی گپّ بہ بیت۔

سرشون:

پرواز، غنی، مہر ءِ ہوشام، 2000، بلوچی اکیڈمی، کوئٹہ

لقمان، قدیر، لبزآتار، 2026، ھپرنگ علم و ادب پبلشرز، کراچی

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

شوھاز