شے سید ءِ ”اساتیر“ ءُ ایندگہ آزمانک

 

شے سید ءِ ”اساتیر“ ءُ ایندگہ آزمانک

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

کسّھی لبزانک انچیں پِڑے کہ اے بازیں جکانسری ءُ تھمبلے لوٹیت۔ یکّے وَ کسّہ نویسی ءِ جند انچیں نازرکیں کارے کہ پہ راہ ءُ رواجی نہ بیت ءُ دومی کسّہ ءِ ازم ءِ دربرگ ءَ ابید ھم اگاں کسے ءَ ساچشتی بود نیست، آ ھرچی سر ءُ پاد بہ جنت جوانیں کسّہ ساچ اِت نہ کنت۔ چیاکہ چیزے ءِ زانگ ءُ پدا ھما ڈولیں چیزے ءِ ساچگ دو جتائیں چیز انت۔ البت اِزم انچیں دنیایے کہ مردمے اگاں بازیں مھنتے بہ کنت، آ داں منزلے ءَ وت ءَ سر کت کنت۔ 

بلوچی کسّھی لبزانک ءَ اوں نبشتہ کارانی دراجیں لڑے است، بلئے گیشتریناں گدار ءِ بدل ءَ آزمانک گچین کتگ۔ یکّے وَ آزمانک کسان اِنت، یکّیں جاہ ءَ نندگ ءُ نویسگ بیت ءُ دومی بلوچ چو کہ مدام زوتّاں آسرے ءَ سر  بوھگ لوٹیت، پدا گدار دراجیں سپرے ءُ آ چو اشتاپی ءَ نہ کہ نویسگ بیت ءُ نہ تراشگ بیت۔ پمشکا بلوچی کسّھی لبزانک ءِ گیشتریں نبشتہ کار آزمانک نویس انت۔ چے ھمے آزمانکاراں یکّے شے سید اِنت کہ آئی ءَ پیسر ءَ سئے گدارک ھم نبشتگ، بلئے اناگت ءَ آئی ءِ آزمانکانی کتابے دیما اتک۔ 

شے سید وت اوں کتاب ءِ پیشگال ءَ  اے ھبر ءَ منّیت کہ من بُندر ءَ شائرے آں، بلئے رند ءَ آزمانک ءُ گدار ءِ نویسگ بندات کتگ۔ بزاں یکّیں وھد ءَ آ شائری کنت ءُ کسّہ ھم نویسیت۔ 

چوناھا اے ڈولیں نبشتہ کار دنیا ءِ ھر زبان ءَ درکئیت کہ یکّیں وھد دوئیں بوراں تاچ اَنت، البت آ دگہ ھبرے کہ کئے داں چے ھد ءَ سوبین بیت۔

شے ءِ اے کتاب ”کسّاچ“ آئی ءِ آزمانکانی دپتر اِنت۔ یکّے وَ کتاب ءِ نام مردم ءَ اجکّہ کنت کہ اے نوکیں ترکیبے ءُ پیسر ءَ مئے دیما نہ گوٛستگ۔ ”کسّاچ“ ءِ بابت ءَ شے پیشگال ءَ نبشتہ کنت، ”کسّہ ساچ ءِ بنکّی بزانت ھمیش اِنت کہ کسّہ ساچ ایت، آزمانکار یا کسّہ نبشتہ کنوک، بلئے کسّاچ ءِ سائنسی بزانت ءِ رِد ءَ من ءَ ”فکشن“ءَ زُرتگ۔“(تاکدیم۔ 13) 

نوں گپّ اِش انت کہ کسّاچ (کسّہ ساچ) فکشن ءِ بزانت ءَ دات کنت یا نہ؟ اسل ءَ اد ءَ اگاں کسّاچ ءِ مانائی  پژدر ءَ بہ تپّاس ایں گڑا کسّاچ ءِ بزانت ھما مردم اِنت کہ کسّہ نبشتہ کنت، بلئے کسّہ یا فکشن ءِ جند جتائیں چیزے ءُ آئی ءِ واست ءَ بلوچی ءَ پیسر ءَ یک ترکیبے است کہ ”کسّھی لبزانک“ گشگ بیت۔ کسّھی لبزانک اگاں ”فکشن“ءِ کنڈ ءَ گپت نہ کنت، گڑا بائد اِنت پہ اشی ءَ دگہ گالے زبان زانت بہ ٹھین انت، بلئے تنیگت ءَ اے گال بلوچی ءَ فکشن ءِ جاہ ءَ کارمرز بوھگ ءَ اِنت ءُ رواج ھم گپتگ۔

دومی پیشگال ءَ دگہ جاھے نبشتہ کار نبشتہ کنت، ”اد ءَ من تھنا اے گشگ لوٹاں کہ چاگرد ءِ ھر ھما راستی کہ گندگ بیت ءُ بیان یا گشگ نہ بیت، ھمیشی ءِ بیان کنگ ءُ گشگ ءَ نان فکشن گُش انت۔“ (تاکدیم۔11)

پیشگال ءِ اے بھر ءَ اسل ءَ نبشتہ کار ءَ کسّھی لبزانک ءُ در کسّھی لبزانک ءِ تپاوت ءِ گیشّینگ ءِ جھد کتگ، بلئے اے ھبر چوش نہ اِنت۔ فکشن ءِ بابت ءَ اد ءَ ھبر نہ کناں کہ آئی ءَ ھرکس زانت ءُ سرپد اِنت، بلئے ھمے درکسّھی لبزانک (نن فکشن)  ءِ بزانت ءَ گیشّین آں کہ چی یے؟

آکسفورڈ انگلش ڈکشنری ءِ رِد ءَ ، فکشن ھما لبزانکی نبشت ءَ گش انت کہ آ راستیں وئیل ءُ واقعانی بابت ءَ نبشتہ بہ بیت ءُ آئی ءِ تھا وت ساچیں ءُ وتگڑیں ھچ گپّ ءُ ھیال ھوار مہ بیت۔ چو کہ سرگوٛست، چھرانک(خاکہ)، سپرنامگ، نِمدی، تژن ءُ بچکند ءُ نبشتانک، اے درست درکسّھی لبزانک(نن فکشن) ءِ تھر اَنت۔ اشی ءَ ابید اوں دگہ بازیں جاھاں اے گالبند ءِ مانا ھمیش انت۔  نوں اد ءَ یک ھبرے گیشّینگی انت کہ درکسّھی لبزانک ءِ ھما مانا کہ نبشتہ کار ءَ گشتگ آ اسل ءَ اے نہ انت ءُ دومی کسْھی لبزانک ءِ بابت ءَ اے گالبند کہ آئی ءَ ٹھینتگ اے ھم اد ءَ دپ ورگ ءَ نہ انت۔

کسّھانی سر ءَ ھبر ءَ پیسر دگہ یک چیزّے ءِ گیشّینگ الّمی انت کہ کتابے چاپ بیت، آ بائد اِنت یکّیں نبشتہ رھبند ءَ بہ بیت ءُ یکّیں پونٹ ءَ بہ بیت۔ کسّاچ ءِ نبشتہ رھبند جاھے سید ءِ رھبند اِنت ءُ جاھے ھما آب ھوار اَنت کہ سید ءَ چہ بلوچی ءَ کشّ اِتگ انت ءُ بلوچی اکیڈمی ءُ سیدھاشمی اکیڈمی ءِ نبشتہ رھبند ءَ ھوار انت۔ دومی کتاب ءِ درستیں آزمانک یکّیں پونٹ ءَ انت، بلئے گڈّی آزمانک ”اللہ مالکے“ دگہ پونٹے ءَ اِنت۔ اے چیز بائد اِنت چاپ کنگ ءَ پیسر دلگوش دیئگ بوتین انت۔

اگاں کسّھانی ھبر بہ بیت، من ءَ اے کتاب ءِ اوّلی  کسّہ ”پرشتگیں توار“ ءُ ”اساتیر“ چہ درستاں دوست تر بوت انت کہ انچائیں کسّہ نہ انت، بلکیں نبشتہ کار ءَ نوکیں تکنیک ءِ کتہ کاری ءِ جھدے کتگ۔

”پرشتگیں توار“ بیانیہ تکنیک ءَ انت ءُ اشی ءِ تھا نبشتہ کار ءَ جادوئی ھکیکت نگاری ءَ ھوار چیدگ نویسی ءِ جھدے ھم کتگ۔ اے کسّہ زوراکیں بادشاھے ءِ کسّہ اِنت کہ آ مردماں کُشیت ءُ آھانی تواراں شیشگاں بند کنت ءُ وتی امبار ءَ ایر کنت۔ اِد ءَ توارانی بند کنگ، بزاں توار انچیں چیزے کہ آ راستی ءَ گرگ ءُ بند کنگ نہ بیت ، بلئے اے تکنیک ءَ ھما کار کہ بوت نہ کنت، ھما بیت۔ بزاں توار اوں گرگ ءُ بندی کنگ بنت۔ بلئے اد ءَ توار اسل ءَ تھنا  مردمانی گپّ ءُ ھبر نہ انت، بلکیں اے کسّہ ءَ زوراکیں بادشاہ، توار ،  شیشگ ءُ  کیگد درست چیدگ انت۔ 

بادشاہ اِد ءَ زوراکی ءِ چیدگ انت ءُ انچیں زورے کہ آ ابید چہ وت ءَ کسّ ءَ بئے نہ کنت ءُ ھرچی کہ بادشاہ ءِ راستی انت آئی ءِ ھگم ھمیش انت کہ درائیں مھلونک ھما راستی ءِ منّوگر بہ بیت۔ دومی توار اِد آجوئی ءُ زھرشانی ءِ چیدگ انت کہ وھدے مردم ھما راستی ءِ یا ھما لیکہ ءِ بگیر ءَ پاد کا انت کہ بادشاہ ءَ آھانی سر ءَ مُشتگ گڑا بادشاہ پہ آھانی ایرماد کنگ ءَ آھاں گیپت ءُ بیگواہ کنت ءُ کُشیت۔ پدا آھانی تواراں شیشگاں بند کنت۔ اد ءَ شیشگ اسل ءَ ”سنسرشپ“ ءِ نشانی انت کہ وھدے کسے زھرشانی کنت ءُ ھما زوراک ءِ بگیر ءَ پاد کئیت گڑا تھنا آ کُشک نہ بیت، بلکیں ھما پگر ءُ لیکہ ءِ کہ آ منّوگر اِنت آ پگر ءِ سر ءَ اوں بندش جنگ بیت۔ ھما توار ءُ ھما جنز کہ زوراک ءِ بگیر ءَ بندات بنت، سرجم ءَ لگتمال کنگ بنت۔ 

اے سئی ئیں چیدگانی پژدر دانکہ پدّر نہ ننت اے انچائیں کسّہ یے سما بیت۔ بلئے وھدے بادشاہ ءَ ما زوراکی ءِ مانا ءَ زور ایں، توار آجوئی ءُ زھرشانی، شیشگ سنسرشپ ءِ مانا ءَ زورگ بیت گڑا کسّہ پدّر بیت۔ پدا اے کسّہ ءِ بنجاھی کارست کہ کیگد اِنت، آ یک روچے چیروکائی بادشاہ ءِ امبار ءَ پُتریت دانکہ وتی ھدامرزی ئیں دوستدار گنگزار ءِ توار ءَ اشک بہ کنت۔ 

اد ءَ کسّہ نزور اِنت۔ بادشاہ کہ اینکاسیں زوراکے ءُ آئی ءِ کلات ءِ امبار چون انچو یلہ بیت کہ انچائیں جنکے اناگتی  شپ ءَ در بئیت ءُ داں آئی ءِ امبار ءَ سر بہ بیت۔ اد ءَ اگاں دگہ دروشمے ءَ کیگد بادشاہ ءِ کلات ءَ دیم دیئگ بوتیں کسّہ شوک بوتگ ات۔ کیگد چو کہ زیبائیں جنکے، اگاں آ بادشاہ ءِ بندی بوتیں، یا آئی ءَ بادشاہ ءِ نزّیکیں مردمے یار کتیں ءُ ھمائی ءِ ھوری ءَ کلات ءَ پترتیں۔ دانکہ مردماں آئی ءِ سر ءَ بیسہ کت، نوں آئی ءَ انچیں وھدے ءَ چمّ ءُ دو چمّ کتیں ءُ امبار ءَ بہ شتیں کہ اے وھدی ایندگہ مردم گوں دگہ کارے ءَ دزگٹّ بوتین انت، گڑا کسّہ تامدار بوتگ ات۔ 

پدا اوں اِد ءَ کیگد ءِ جند ءِ کارست ھم چیدگے۔ کیگد انچائیں جنکّے نہ انت بلکیں گھگیری ءُ بغاوت ءِ چیدگ انت۔ ھما بادشاہ کہ آئی ءِ ترس ءَ کسّ زرانکے جت کنت، کیگد ھمائی ءِ امبار ءَ رؤت ءِ درائیں شیشگاں پروشیت ءُ تواراں یلہ دنت۔ پدا ھمے توار درائیں بازار ءَ شنگ بنت ءُ در ءُ دیوالاں جکسین انت۔

بائد ھمیش انت کہ کسّہ چمداں آسر  بوتیں۔ توار کہ آجو بوت انت، بزاں بادشاہ ءِ نوں زوراکی ءِ بام ءَ داتگ ات ءُ نوں گیشیں ھبر ءِ زلورت نہ ات۔ ھما توار کہ پیسر ءَ بندیگ اِتنت، آھانی آجو کنگ ءَ پد اگاں کیگد ءِ جند ءَ کہ بادشاہ کُشیت، چداں درائیں کسّہ ھوادگ بیت۔ اگاں نبشتہ کار ءَ کمو ھمے آزمانک پدا بہ چار اِتیں ءُ اے چیز دلگوش داتیں، ”پرشتگیں توار“ جوانیں آزمانکے بوتگ ات۔

کسّاچ ءِ دگہ جوان تریں آزمانکے ”اساتیر“ اِنت کہ فرسٹ پرسن تکنیک ءِ نبشتہ انت۔ بزاں کسّہ ءِ بنجاھی کارست ”من“ اِنت۔ ھمے کارست یونان ءِ دمکاں ترّیت ءُ چہ مرچیگ ءَ ھزاراں سال پیسر مرُتگیں کارستاں گوں گپّ ءُ ٹال کنت۔ کسّہ چو بندات بیت، ”من یونان ءِ دل تبیں شھر اسپارٹا ءِ مھلبیں دمکاں ترّگ ءَ اِتاں کہ اناگہ سکرات دیست۔“ (تاکدیم۔39)

چمداں کسّہ بندات بیت۔ اے انچیں تکنیکے کہ اشی ءِ جتائیں داب پ کتہ کاری بوتگ۔ دنیا ءِ ھر لبزانک ءَ اے ڈولیں کسّہ است انت کہ ھزاراں یا سداں سال پیسر مرتگیں مردمے ءَ گوں استیں اھد ءِ کارستے دُچار کپیت ءُ انّوگیں دور ءِ جاورانی درگت  ءَ گوں آئی ءَ گپّ ءُ ٹال کنت۔ کسانیں تپاوتاں گوں اے تکنیک ءِ جتا جتائیں نام انت۔ اگاں ھمے کارست واب ءَ مرتگیں مردمے بہ گندیت ءُ گوں آئی ءَ گپّ بہ کنت اشی ءِ جتا نامے، یا کتابے ءَ چہ کارستے در بئیت ءُ زندگیں مردمے ءِ ڈول ءَ گپّ ءُ تران بہ کنت، اشی ءِ جتائیں نامے۔ بلئے اے تکنیک کہ شے ءَ کارمز کتگ، اشی ءَ ”ٹائم سلپ“ گش انت۔ بزاں کارست اناگت ءَ چہ وتی دور ءَ درکپیت ءُ انچیں زمانگے ءَ رؤت کہ چہ آئی ءِ زند ءَ ھزاراں یا سداں سال پیسر ءِ دور اِنت۔پدا اِد ءَ کارست گوں سکرات ءَ کہ دچار کپیت، سکرات ءَ ما تمثیلے ءِ جھت ءَ زرت کن ایں ءُ زندگیں کارستے ءِ دروشم ءَ ھم دات کن ایں۔ 

یونان ءِ ھمے دمکاں کارست گوں سکرات، افلاطون، زیوس ءُ ایریز (یونانیانی ھدا) ءُ ارسطو ءَ دچار کپیت ءُ گوں آھاں گپّ ءُ تران کنت۔ چو کہ سکرات ءَ آئی ءِ مرگ ءِ بابت ءَ جست کنت کہ ،”گڑا  ترا زیوس ءَ پرچا کمک نہ کت؟“ (تاکدیم۔ 39) کارست ھما جستاں کنت کہ آئی ءِ نزّ ءَ اگاں اے ڈول بہ بوتیں دنیا ءِ بن دپتر مرچی دگہ ڈول بوتگ ات۔ 

سکرات ءِ گوما گپّ ءُ تران ءِ وھد ءَ  کارست آئی ءَ جست کنت، ”واجہ تئی کول وَ دروا نامدار اَنت، بلئے تئی اے ھبر سک مھلونک ءِ دپ ءَ انت کہ انسان چاگردی جناورے۔“ (تاکدیم۔40) 

اے گپّ اد ءَ نبشتہ کار ءَ کہ سکرات ءِ نام ءَ نبشتہ کتگ کہ ”انسان چاگردی جناورے۔“ اے سکرات ءِ کول نہ انت، بلکیں اے ارسطو ءِ لیکہ یے ءُ اے گپّ آئی ءَ وتی کتاب ”پولیٹکس“ ءَ گشتگ۔ اد ءَ بائد انت نبشتہ کار ءَ کمو پٹّءُ پول بہ کتیں ءُ اے گالرد   گوں ھما مردم ءِ نام ءَ نبشتہ کتیں کہ ھمائی ئیگ انت۔

دومی اے کسّہ ءِ دگہ زوری یے اش انت کہ کارست گوں ھمے شھزانتاں ءُ ھداھاں انچو گپّ ءُ ٹال کنت گشئے آئی ءِ سنگت انت۔ کسّہ ھما وھدی جوان بیت کہ ھر کارست وتی تب ءِ ھساب ءَ ھبر پرماھگ بہ بیت ءُ پدا دو کارست ءِ نیام ءَ گپّ ءُ ٹال آھانی چاگردی ءُ علمی کدّ ءِھساب ءَ رد ءُ بند دیئگ بہ بنت۔ 

اے نزوریاں ابید ھم اساتیر وتی تب ءِ جوانیں کسّہ یے۔ البت ایندگہ کسّہ گیشتر روایتی تب ءِ کسّہ اَنت ءُ ھما ڈول کہ سما کنگ بوتگ انت ھما ڈول نویسگ بوتگ انت۔ شے ءِ تھا کسّہ ساچی ءِ بود اَست، اگاں آ اشتاپ مہ کنت، کسّہ ءِ ازم ءُ نازرکیانی سر ءَ کمّے دلگوش گوٛر بہ کنت ءُ وتی کسّھاں پدا یک رندے بہ چاریت ءُ آھانی ھمے نزوریاں بہ کشّیت، جوانیں کسّہ بنت۔ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

شوھاز