چارمی بھر
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
لِمپ اِتگیں کشک ءَ ما گوں الٹو ءَ ٹِمبان ٹمبان ءَ روان اتیں ءُ ندارگ مٹّان اتنت۔ ڈل ءُ ڈوکیں کشکاں وَ سر پِر بیت، بلئے منی دل ءَ اے دنیا ءِ یکّیں ملک اِنت کہ اِد ءَ پکّائیں دگّ اوں لِمپ اِتگ انت۔ مئے دست اوں نہ رسیت، مجبوری ءَ مردم ھر ءَ پِت کنت، دگہ اے نندگی ملکے نہ انت کہ پہ اشی مردم پھر بہ بندیت۔ بلوچستان ءِ ھر دمگ ءَ سر کپیت، جاور ھمیش انت، بلئے ما اوں سکّ مِر ایں کہ انگت زندگ ایں۔
دگّ ءِ جمپ ءُ جولاں مارا سپر ءِ بندات ءَ ژند کت، بلئے شگر اِنت کہ ابرم ءَ مئے سر ءَ رھم کت ءُ جمبراں ساھیل کت۔ ساچان وَ چوناھا ھم وشّ اِنت، بلئے سپر بہ بیت، کوہ ءُ سبزگ بہ بیت ءُ ھر دمان ندارگ مٹّان بہ بنت، اے ڈولیں ساھتاں مردم بے بنگ ءَ کُمار بیت۔ ھیر مارا وتی کمار ءِ توشگ گون اتنت، بلئھ تنیگت ءَ ما پہ منزل ءَ رھچار اتیں۔ جمبری ساچان ءُ مورشنزگاں مارا کُمار کتگ ات۔ دل ءَ اومان کت کہ رسول بخش پنجگوری ءِ توار ءَ بلوچی کوھنیں سوتے گوش بہ داراں:
ھور ءِ گوارگ ءُ نود ءِ شنزگ ءَ
نئیلیت دل من ءَ ملک ءِ نندگ ءَ
بلئے چکّ ترّینت تہ منی کش ءِ سنگت ءُ پُشت ءَ مزن ریشّیں اشرف ھر دو نشتگ ءُ پشتو گانا یے ءِ سر ءَ انچو سر ءَ چنڈینگ ءَ اِتنت گشئے قلندرے ءِ سر ءَ نشتگ اتنت۔ بزاں سنگتان ءَ اوں موسم ءَ گپتگ ات گوں۔ پشتو ءَ دگہ بازیں لبزاں منی سر پِر نہ بوت بلئے شیئر ءِ اوّلی کڑی انگت ءَ من ءَ یات انت کہ چوش ات:
”شُڑی گلابی لرے سڑگئی خماری لرے“
(لنٹ تئی گلابی انت ءُ چمّ کُماری انت)
اوّلی رند اَت کہ پشتو زیمل اوں من ءَ دوست بوھگ ءَ ات۔ چوناھا وَ منی نزّ ءَ پشتو ءِ درستیں سوتانی ترز یکّین انت۔ بس ڈھل ءَ را ڈیپّ ءُ ڈاپّے پِر اِنت ءُ گشئے درستیں گاناھاں ڈھلی بس ھمے یکّیں ٹیکہ ءَ جنگ ءَ انت ءُ گشگ ءَ اِنت، ”کرتا درتا، کرتا درتا“ دگہ ھچ۔ اگاں کسے کمو دلگوش بہ کنت، منی ھیال ءَ اسل ءَ ھمے ڈول اِنت۔
یک رندے ما پٹھانانی دمگ ءَ سنگتے ءِ سور ءَ شت ایں۔ سور ءِ شپ ءَ ساز ءُ زیملی دیوانے ات۔ ما کہ دیوان جاہ ءَ رستیں، من ھیران بوتاں کہ سرجمیں دیوان ءَ نشتگیں مردم سد ھم نہ بوت انت۔ پدا چار مردم اد ءَ نشتگ ءُ چار ھود ءَ نشتگ۔ درستانی دیما مشوک ءِ تُک دان ایر انت۔ھرکس کنت مشوک ءُ زبرّیت تکّ ءَ۔ مستریں نشہ چرس ات کہ من دیست بس یک ٹولی نشتگ ءُ کشّگ ءَ ات۔ برے برے رُمبے پاد اتک ءُ ”اتن“ (دو چاپی) ءَ لگّ اِتنت ءُ پدا دمانے ءَ رند بہ چار نشت انت۔ پدا اے راج ءِ یک مزنیں جوانی یے اش انت کہ تُری مردمے ءِ چاگردی بالاد ھرچی برز بہ بیت، ھر ڈولیں شِتّیں ملّایے بہ بیت، پدا اوں دو چاپی ءَ بہہ میار نہ کنت۔ ھرجاہ کہ پشتو سازے لگّیت وت سر ءَ مھلونک آھان ءُ مچّ بوھان بیت ءُ دو چاپی ءَ لگّیت۔
دومی دگہ چیزے من سما کت کہ ابید ءِ ڈھل ءِ توار ءَ اسپیکرانی دپ ءَ دگہ ھچ توار آھگ ءَ نہ ات۔ رباب ءِ ڈولیں شیرکنیں ساز اوں است ات،کی بورڈ ات ءُ گشندہ ءَ ابید دگہ مردے نشتگ ءُ آرمونیم جنگ ءَ ات، بلئے پدا اوں بس ڈھل ءِ ڈیمب ڈیمب ءِ توار ءَ مئے گوش کرّ کتگ اتنت۔ نوں شما وت بہ جیڑ اِت کہ اے ڈولیں دریکّ ءَ دراکّ ءَ مردم داں چنچو وھد ءَ اوپار کت کنت۔
پشتو ءِ بس دو گشندہ بوتگ انت کہ من برے برے گوش داشتگ انت۔ نغمہ ءُ ناشناس۔ اے ھردکانی توار ءَ سوز مان ءُ اشاں ابید دگہ لھتیں افغانی گشندہ بوتگ انت کہ کلاسیکل پشتو گشتگ اش، من ءَ دوست بوتگ انت۔ یکّ شعرے انگت من ءَ یاد اِنت:
مینہ ستا زما زندگی دہ
خیر کہ ڈیڑہ می خواری دہ
(تئی مھر منی زندگی انت، بلّے تُری پہ اشی من چنچو بزّگ بہ باں)
پشتو زیمل ءِ کسّہ باز بوت انت، بلئے تب کہ وشّ بیت مردم ءَ ھرچی دوست بیت۔ زیمل ءَ چوناھا ھم زبان نیست، پدا ساچان، ھور ءِ شنز ءُ ھم تبیں سنگتاں گوں سپر ءُ دلکشیں زیدانی ندارگ مردم ءَ چوناھا چاڑ کن انت۔ ھمے سارتیں گوات ءِ ھمبرائی ءَ ما ”کان مہترزئی“ ءَ سر بوت ایں۔
کان مہترزئی اے دمگ ءِ نامی ئیں جاگھے۔ اشی ءِ بابت ءَ مردمانی گشگ انت کہ اے کاکڑ ٹکّ ءِ جھلی کٹم مہترزئی ءِ ھنکین انت۔ پولکارانی گشگ ءِ رد ءَ ”کان“ کھن، یا چمّگ ءَ گش اَنت، بلئے ھندی مردمانی منّگ ھمیش انت کہ ”کان“ کوھے ءِ نام انت۔ ھمے کوہ ءِ کش ءُ کرّاں چو کہ مہترزئی کٹم نشتگ،پمشکا اشی ءَ کان مہترزئی گش انت۔ ھیر اے ھبر انگت ءَ نہ گیشّ اِتگ کہ اے دمگ ءَ اے نام چون لچّ اِتگ، بلئے کان مہترزئی ءِ وتی مزنیں بن دپترے۔
اے دمگ زمستان ءَ سک سرد بیت ءُ اد ءَ ھر سال برپ گواریت، چیا کہ اے چہ زر ءَ سکّ برز انت۔ برپ کہ بیت اِد ءَ راہ بند بنت، پمشکا مردم پیسر ءَ وتی زمستان ءِ توشگاں زور اَنت ءُ ایر کن انت۔ برطانیہ ءِ ھاکمی ءِ دور ءَ ھم اے دمگ پہ انگریزاں باز پُر ارزشیں ھندے بوتگ۔ ھما دور ءَ اِد ءَ ریل ءِ پٹّی جوڑ کنگ بوتگ۔ زمستان ءَ کہ برپ رِتکگ، ریل ءِ راہ بند بوتگ ءُ انگریزاں پہ پٹّی ءِ ساپ کنگ ءَ ھندی مردم داشتگ انت۔ چہ ریل ءَ یات اتک کہ ”کان مہترزئی“ ءِ نام کپگ ءِ مستریں سبب اِد ءِ ریل ءِ اسٹیشن اِنت۔ اے سٹیشن ایشیاء ءِ کلّاں چہبُرز تریں ریلوے اسٹیشن انت۔ اے چہ زِر ءَ 7296 فٹ برز اِنت۔ اے اسٹیشن ءَ داں 1986 ءَ انگت ریلاں روآ کتگ، بلئے نوں بند اِنت۔ چو کہ اے ھدا داتیں ملکے، پمشکا اِد چیز مدام گھتری ءِ بدل ءَ گنتر بوھان بنت۔ قول ءِ نمیرانیں سید ھاشمی ئیگ ءَ :
بے سریں راج ءُ بے سریں سودا
جھندم چہ بادگیر ءَ کاپر شُت
انچو کہ بلوچاں گوں اے ملک ءَ وتی دیم سیاہ کت، انچو پٹھان ئِے ھم چہ کٹّ ءُ کار ءَ برتگ انت۔ ھیر ما گوں سپر ءَ مشکول اتیں، جمبر شنزگ ءَ اِتنت، پشتو گاناھانی ڈھلاں درھکگے پِر اَت داں کہ ما مسلم باغ ءِ بازار ءَ رست ایں۔ مارا شُد ءَ ھم گپتگ ات۔ ما دل وشّ کت کہ نصیب ھمد ءَ جاھے داریت ءُ ما ور ءُ چرے کن ایں، بلئے مرد ءَ گشت دیما رو ایں۔ ھمے دیم ءِ رؤگ ئِے نہ بوت کہ ما گوں شدیکّیں لاپ ءَ باریں داں کجا سر بوت ایں۔ مسلم باغ ءَ چہ ھر ھوٹل ءِ دیما کہ گوٛزان بوت ایں من دست ٹال کنان ءَ گشت کہ آ ھوٹلے، اے ھوٹلے، بلئے ھرام انت مئے کماش ءَ سدّے پِر نیست ات۔ اے بازار ھلاس بوت، بلئے بازار ءَ کہ ما گوٛزگ ءَ اتیں من ءَ سما بوت کہ اِد ءِ مردم سکّیں درشک تبیں مردم انت۔چیا کہ یک جاھے پرپٹے مئے گاڑی ءِ دیما اتک، مرد وت ملامت ات، انگت ءَ اتک ءُ مئے سر ءَ باھندے کت۔ شگر اِنت کہ مئے ھمبراہ پٹھان اتنت، دگہ اے مرد ءَ مئے دارو ساتگ اِتنت۔ اسل ءَ اے دمگ ءِ جہہ منندیں ٹکّ ھم کاکڑ ءُ مردان زئی انت، اے ھر دو ترند تبیں ٹکّ انت۔ اشاں ایندگہ چیزاں بلّ، ھمے دمگ ءِ نام اوں مٹّ کتگ ءُ وتی تب ءِ نامے پِر کتگ۔
اے دمگ ءِ نام پیسر ءَ ”ہندو باغ“ بوتگ۔ گش اَنت کہ زمانگ ءَ اد ءَ نامداریں ”ہندو سادھو“ یے بوتگ۔ ھمے مرد ءَ باگے اڈ کتگ۔ پدا چہ ھمے باگ ءَ اے سرجمیں ھند ”ہندوباغ“ ءِ نام ءَ نام کپتگ۔ پاکستان ءِ جوڑ بوھگ ءَ پد اے دمگ ءِ نام مٹّ کنگ ءُ ”مسلم باغ“ کنگ بیت۔ اد ءَ ھما زمانگ ءَ کرومائیٹ (مادنے) درکپتگ۔ ھمے ھاتر ءَ انگریزاں پہ اے جاہ ءَ مرگ کشّ اِتگ ءُ اد ءَ اُرش اش کتگ ءُ اے جاہ اش وتی دست ءِ چیر ءَ کتگ۔ اوّلی جھانی جنگ ءِ وھد ءَ انگریز سرکار ءَ ریل ءِ سر چمداں کرومائیٹ کشّ ءُ بَر کتگ۔ کرومائیٹ وَ انگت چداں کشّگ بوھگ ءَ اِنت ءُ اشی ءَ ابید جپسم، گرینائیٹ ءُ چونّ ءِ سنگ ءُ دگہ بازیں مادن در کئیت، بلئے نوں نہ ریل منتگ ءُ نہ پہ اِد ءِ مردماں جوانیں آسراتی یے است۔ چو کہ اے ھدا داتیں ملکے، اِد ءَ ھرچی روا اِنت۔
چہ مسلم باغ ءَ من ءَ دگہ کسّہ یے یات اتک۔ (بگندئے شما جیڑ اِت کہ کسّہ باز بوھان اَنت، بلئے گپّ چہ گپّ ءَ در کئیت) ما شھدربرجاہ ءَ وانگ ءَ اتیں گڑا گوما ھمے دمگ ءِ جنکّے وانگ ءَ اَت۔ کاکڑے اتک ءُ سکّیں راجدوستیں پٹھانے ات۔ گوں بلوچاں سنگتی وَ وتی جاہ ءَ گپّ ءِ وڑ ءَ ھم نہ ات۔ رنگ ءَ زیبا ات، بس بالاد ءَ جتگ ات کہ پٹّک اَت۔ مارا وَ ھچ کِمار نہ کت ئِے، کسّے وتی نزّیک ءَ نئیشت ءُ وت ءَ را انچیں پارسا یے کت ئِے کہ گڈّی ءَ کلّاں چریشی وتی دل شُشت ءُ کسّ ءَ دام چیر نہ کت۔ دومی سال ءِ گڈّسر ءَ ھبر شنگ اِت کہ ھمے جنک گوں پٹھان بچکّے ءَ چکّ ءُ لیس ءَ بوتگ ءُ یکّےءَ دیستگ۔ من ھما روچ ءَ زانت چو کہ چمّ ءِ گندگ اِنت چو نہ انت۔ مسلم باغی جنکّ وَ شت، بلئے مارا مزنیں درونتے دات ئِے ءُ شت۔
گوں بانک ءِ ترانگ ءِ کپگ ءَ من دمانے چہ شُد ءَ بے ھیال بوتاں ءُ پدا گشئے ساچانیں موسم من ءَ دوست بوھان بوت۔ من چکّ ترّینت ءُ اشرف ءَ گشت:
”ڈیرہ شائستہ موسم دے یار۔“
(سکّیں وشّیں موسمے یار)
اشرف ءَ گشئے بود کت ءُ پسّو ءَ انچیں گپّے جت ئِے کہ داں روزگار ءِ مرچی من نہ زانت اشی ءِ بزانت چے انت۔
”تمہارے موسم کا پیدا ماروں۔“
من کہ جست کت ھمے ”پیدا“ ءِ بزانت چے انت؟ دات ئِے ٹھکے ءُ گشت ئِے ، من چے زاناں۔ من ھیران بوتاں کہ اے بزرگیں مرد ءَ چے بوت، اے وَ انّوں ساریں مردمے ات۔ بس چمداں نوں اشرف پرّ رِتک ءُ شرو بوت گوں نام ءِ بندگ ءَ۔ اوّلی نامے کہ من ءَ بست آ ”خضر حیات“ ات۔ باریں چونی ءَ اے نامے دپ ءَ اتک، بلئے برھال من ءَ نامے بست ئِے۔ نیاز ءَ وَ وت ءَ را انچو پارسا داشتگ ات، گشئے انوں زانا چہ کعبہ ءِ زیارت ءَ اتکگ ات، پمشکا ٹوپانی دیما من اِتاں۔
اشرف ءِ ٹھک ءُ کندگاں گوں سپر انچو جنزان ات کہ مار ھچ سما نہ بوت کہ ما ”قلعہ سیف اللہ“ ءِ بازار ءَ سر بوت ایں۔
چہ بازار ءَ کہ ما گوٛست ایں کوچّگے ءَ راہ ءِ لمب ءَ باگے ءِ سر ءَ داشت ءُ چاھے گراست۔ من کہ سیاہ چاہ پِر کت تہ نصیب ءُ اشرف زند ءُ پِند بوت انت۔ دمانے ءَ رند کہ ترا بوت انت من جست کت انت شما کجا شتگ اِت؟ گشت اش کہ ما نماز ءَ بوتگ ایں۔ من ھیران اتاں کہ اے کجام نماز ءِ وھد اِنت۔ بلئے بس نماز وانگی انت مھلونک ءَ، وھد ءُ پاس نیست، ھر جاھے کہ داشت بس اوشت انت ءُ وتی نماز ءَ کن انت۔
چاہ کہ تیار بوت، ما ھمے باگ ءِ سر ءَ نشت ءُ چاہ وارت۔ پُشت ءَ سرسبزیں باگ اِتنت ءُ دیما کوھانی وشّیں ندارگ ات، ساچان ءَ ھمے ندارگ چد ءُ زیبا تر کتگ اَت۔ چوناھا ھم قلعہ سیف اللہ سبزیں دمگے ءُ اد ءَ باگ ءُ باگچہ سکّ باز اِنت۔ پدا اے دمگ ءَ برپ بیت ءُ ھور ھم باز بیت، پمشکا سرسبز ءُ شاداب اِنت۔ اد ءِ مردم ھم گیشتر گوں کِشت ءُ کشاری ءَ ھمگرنچ انت۔
بلئے بیا کہ قلعہ عبداللہ ءُ قلعہ سیف اللہ ءِ بابت ءَ من مدام ھمے جیڑ اِتگ کہ بلکیں اے دوئیں ڈسٹرکٹانی نام دو برات ءِ نام انت(بگندئے شما ھم ھمے ڈول جیڑ اِتگ)، بلئے چو نہ انت۔ قلعہ عبداللہ ءِ دمگ عبداللہ خان اچکزئی ءِ نام ءَ انت کہ جنگولیں سردارے بوتگ ءُ انگریزانی ھلاپ ءَ جنگ ھم کتگ ئِے۔ دومی قلعہ سیف اللہ، سیف اللہ خان کاکڑ ءِ نام ءَ انت۔ اے اوں پٹھانانی مزن نامیں ءُ جنگولیں سردارے بوتگ کہ اشی ءَ پہ وت ءَ کلاتے بستگ ءُ ھمے کلات قلعہ سیف اللہ ءَ نام کپتگ۔ پدا میزاں میزان ءَ سرجمیں دمگ ءِ نام ھمے کلات ءِ سبب ءَ قلعہ سیف اللہ بوتگ۔ اے مرد ءَ ھم انگریزانی ھلاپ ءَ مزنیں جنگ ءُ جدلے کتگ ءُ اے ھندانی سر ءَ اُرش ءِ وھد ءَ اشی ءَ انگریزان ءَ تینّے دل ءَ داتگ۔ انگریزاں ابید اد ءَ منگول ءُ پدا افغانی ءُ ایرانی بادشاھانی اُرش ءِ چیدگ ھم است انت۔
اے دمگ ھم کاکڑ ٹکّ ءِ ھنکین انت ءُ اد ءِ مستریں ٹکّ کاکڑ انت۔ اد ءَ کساس نَود ءُ نہہ سرسد مردم پشتو ھبر کن انت۔ پمشکا ما اوں پشتو گاناھاں اوپار کنان ءَ چداں گوٛزان اتیں۔
اشی ءَ ابید اِد ءِ مردمانی تب ءِ اگاں کسّہ ءَ بہ کناں، گڑا اد ءِ مردم من ءَ اے ھاتر ءَ دوست بنت کہ اشانی گپّ بس مدام ھمیش انت کہ زرّ چوں کٹّگی انت۔ چیاکہ آھانی منّگ ھمیش انت کہ ابید ءِ زرّ ءَ زند ءَ ھچ مانا نیست۔ من ءَ ھمد ءَ سنگتے است، بسم اللہ کاکڑ۔ مرچاں چو مئے ڈول ءَ ھدا داتیں ملک ءِ نوکر اِنت، بلئے نوکری ءَ پیسر اشی ءَ یک رندے اجبیں کار ءُ بارے ءِ نام گپت۔ من وَ کندگ ءَ پوست بوتاں۔ من ءَ گشیت کہ قلعہ سیف اللہ ءِ بازار ءَ کساس پنچ ھزار دکان انت۔ اِد ءَ دو جنین پنڈوک است کہ سرکاری اپسرے ءَ آؤرتگ ءُ ھمد ءَ داشتگ انت، اے جنین روچ ءَ پنڈ اَنت ءُ شپ ءَ زرّاں رؤ اَنت وتی وازدار ءَ دیئنت۔ من نوں چو کناں کہ اے دوئیں پنڈوکاں چداں گلّیناں ءُ وت چہ سندھ ءَ رواں دو جنین پنڈوک کاراں ءُ آھاں پنڈیناں۔ روچے اگاں ھچ مہ گِر اَنت پہ من چلّ ، پنجاہ ھزار مچّ کن انت۔ من ھم سلاہ دات کہ ھئو شوکیں کارے بندات ئِے کن، بلئے مرد ءِ واب پیلو نہ بوت۔ البت من ءَ ھما روچ ءَ سما بوت کہ اے دمگ ءِ مردم زرّ ءِ کٹّگ ءَ بلد اَنت۔
چاہ کہ ما وارت تہ چہ گوریچّانی پھنات ءَ مزنیں لوڈے چست بوت۔ ما اشتاپ اشتاپی ءَ وتی کٹونگ کٹانگ چت ءُ گاڑی ءَ کت انت، بلئے جمبر ءِ گوات ءَ انگت ءَ مارا گپت۔ گوات ءَ گوں ھوار ھور ءَ شل دات۔
ھمے ھور ءَ گوارینان ءَ ما روان اتیں،جاھے داران ءُ جاھے دم کنان ءَ دانکہ روزرد ءِ وھد ءَ ما ژوب ءِ دمگ ءَ سر بوت ایں۔
(روان اِنت۔۔۔۔۔)
No comments:
Post a Comment