پنچمی بھر
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
جمبر انگت ساھیل اِتنت، برے ھور شنزگ ءَ ات ءُ برے داشت ئِے۔ کور ءُ شیپاں آپ کتگ ات۔ گوں ژوب ءِ دمگ ءِ بندات ءَ سما بوت کہ ھاک ءُ موسم مٹّان انت۔ جاھے کوہ ءُ جاھے مزن مزنی پٹّ اِتنت کہ مُرتگیں کاھ ءُ بوچّانی پانڈول انگت ءَ است اِتنت۔ چو کہ گرماگ ءَ ژوب سک گرم بیت، پمشکا چہ برپ ءُ زمستانی ھوراں پد رُستگیں کاھاں گرم ءُ تبد سوچ اَنت۔ بلئے اے انچیں دمگے کہ اد ءَ بشّامی ھور ھمک سال گوار اَنت۔ بشّ ءِ بندات ءَ گوں اے دمگ پدا سبز ءُمیزران بیت۔
اے دمگ ءِ دگہ چیزے ءَ من ءَ ھیران کت کہ اد ءَ ھر انچو باز اَت چو کہ مئے گوٛر ءَ پیش ءَ پسانی رمگ بوتگ انت۔ ھر دیما ھرانی رمگ چراگجاھاں چرگ ءَ اِتنت۔ ھردیں ھالے کئیت کہ پلاں شھر ءِ پلاں ھوٹل ءَ چہ ھشتاد یا سد ھری پوست دست کپتگ۔ منی بہہ سر پِر نہ بوتگ کہ اے گنجیں ھر چہ کجا کا انت، بلئے نوں من زاناں کہ اے ملک ءَ ھر سکّ باز اِنت۔ ھر کوھے ءِ دومگ ءَ چہ مان ترّئے تہ ھرانی رمگے درا بیت کہ چرگ ءَ اِنت۔
ھر ءَ ابید اِد ءَ اشتر ھم انچو باز اَنت کہ رمگانی رمگ ھمے کھچراں چرگ ءَ اِتنت۔ اے گیشتریں مال ءُ دلوت ھمے سرانوھانی انت کہ گرماگ ءِ موسم ءَ چہ وتی دمگاں لڈّ اَنت ءُ پہ مال چارینی ھمد ءَ کا انت ءُ نند اَنت۔ چو کہ اے سر سبزیں دمگے پمشکا اِد ءِ ھندی مردماں اوں مال ءُ دلوت باز اِنت، بلئے گیشتر ھمے کوھاں نشتگیں مردمانی انت کہ آھانی گزران ھمے مالانی سر ءَ اِنت۔
اد ءِ سرانو ھم اجبین اِتنت۔ گیشتریناں کوھانی دیما ھنکین کتگ ات۔ انچیں جاھاں کہ ھود ءَ کور ءِ آپ نزّیک بہ بیت ءُ چوناھا ھم دنیا ءِ گیشتریں دودمان ھما دمگاں رُستگ ءُ توانگر بوتگ انت کہ ھود ءَ کور ءُ آپ ءُ سراپ بوتگ۔ بلئے اے سرانو (پشتو زبان ءَ ھمیشاں کوچی گش اَنت) چو مئے دمگی سرانوھاں نہ اِتنت۔ ھرکس ءَ تمبو یے جتگ ءُ نشتگ ات ءُ ھرکس جتا اَت۔ چو کہ اِد ءَ ھور باز بیت، پمشکا اے تمبوھاں اشانی گزران نہ بیت۔ چہ ھور ءَ رکّینگ ءِ ھاتر ءَ اشاں ٹکٹر ءُ ٹالی یے ھرکس ءَ گون۔ ٹالیانی سر بستگ انت ءُ کاگد داتگ انت۔ ھور کہ بیت ھمے ٹالی بزاں اشانی لوگ انت۔
چہ دور ءَ انچو سما بوت گشئے اشانی زند سکّ وشّ اِنت۔ چہ دنیا ءِ گماں آجو اَنت۔ نہ فون، نہ نیٹ ورک، نہ بجلی ءُ گیس ءِ جیڑہ، نہ دگہ شھری زند ءِ پیچ ءُ تاب۔ بس ابرم اِنت، بنی آدم اِنت۔ کور اِنت، کوہ، سبزگ، ھور ءُ باران، مال ءُ دلوت ءُ سرجمیں زند ءِ متاہ بس ھمے مال ءُ یکّیں تمبو کہ گواتے برے یکّ دیمے چنڈینیت۔
من ءَ ھمے ڈولیں ندارگ بے کساس دوست بیت، رولہ ءَ اوں دوست بیت۔ آئی ءِ واھگ اوں مدام ھمے بوتگ کہ آ انچیں کوچّگے ءَ بہ بیت کہ ھود ءَ نہ دگہ کوکّار ءُ جاکے بہ بیت ءُ نہ شھری زند ءِ دگہ لوٹ ءُ شوک ءُ شان۔ بس سھب ءَ ماھلّہ کہ پاد کایاں مُرگانی کوکو ءِ توار بہ بیت، میشانی بارّگ بہ بیت ءُ من پاد بیا آں شنکّ ءُ گوٛرگاں نہ میچیناں ءُ پدا بہ ننداں چاھے پِر بہ کناں، چہ کوہ ءِ تاپ ءَ جھلگ ءَ ڈگار ءُ کھچراں ندارہ بہ کناں۔
اے ڈول گشگ وشّ اِنت ، بلئے چو نہ بوت، آئی ءِ سر اوں پدا شھرے ءَ کپت۔ شھری زند ءَ بگندئے بنی آدم آسودگ بہ بیت، بلئے آ چہ ابرم ءَ سدیت۔
ھمے ھلکانی نزّیک ءُ گوٛر ءَ اردلیں جنکّ کہ پہ آپ ءَ اتکگ اِتنت یا کسے ءَ دار سر ءَ ات ءُ رؤگ ءَ ات، من ءَ چریشانی بزّگی ءَ گیش، ھمے ھیال اتک کہ پہ اشاں زند چنچو زیبا انت ءُ اشانی دنیا چنچو کسان انت۔ نہ اشاں اے گم انت کہ کجا جنگ اِنت، نہ پہ اے جیڑھاں گریو اَنت کہ کئے چنچو شوک ءُ شان کنت ءُ کئے چنچو بزّگ انت۔ بلکیں اشانی سرجمیں دنیا بس ھمے دلوت، ھمے کھچر ءُ ھمے پٹّ ءُ گیابان انت۔ پہ اشاں زند ءِمستریں وشّی ءِ مستاگ بشّامی ھور اَنت ءُ زند ءِ مستریں جنجال ڈکّال اِنت۔
ھیر گوں ھمے ندارگاں ما جنزان اتیں ءُ نوں کہ نمب ءَ جتگ ات، مارا انچیں شُدے ءَ گپت کہ گپّ نہ بیت۔ نصیب ءَ ما ھرجاہ گش ایں کہ بہ جلّ جاھے کنوَرے کن ایں، یا نانے ور ایں، بلئے ھر رند کہ کہ گشئے کماش گشیت، دیمتر ءَ۔ ما نوں ھیران ایں کہ ھمے ”دیمتر“ کجام جاگہ انت۔
ھمے راہ ءَ جاھے کوھے درا بوت کہ پٹّے ءِ نیام ءَ یکّ ءُ تھنا مکّ ات۔ کوہ ءِ دیم چہ کشک ءَ انچو درا بوت گشئے مردمے ءِ سرگ اِنت ءُ سرے دلبند ءِ سر ءَ ایر اِنت ءُ واب اِنت۔ کوھے ءِ اے ڈولیں ندارگے من اوّلی رند اِنت گندگ ءَ اتاں۔ باریں چنچو زمانگ ءَ داں ابرم ءِ زمکاریں گوات ءُ ھوراں ھمے بُت تراشتگ ءُ چو زیبا کتگ ات، بلئے اے ڈولیں بت ابید چہ ھنگول ءِ کوھاں من دگہ ھچ جاہ نہ دیستگ۔ ما دمانے ھمد ءَ داشت ءُ شرّی ءَ ھمے کوہ ءِ ندارگ کت ءُ پدا دیم پہ ژوب ءِ شھر ءَ رھادگ بوت ایں۔
نیاز ءُ اشرف وَ نوں انچو گُنج ءَ گُنج اِتنت گشئے زانا من گشتگ اتاں کہ نان مہ ور اِت ءُ درا اِت۔ شُد ءَ انچو چنگ اِتنت کہ نوں گپّی نہ اِتنت۔
ما کہ شھر ءَ پترت ایں، ھرچی پٹّ ایں داں ھوٹل نیست۔ جست ءُ پرس کنان ءَ ما سرجمیں بازار گول اِت، بلئے دری ئیں ھوٹل مئے چمّاں نہ ترّ اِت۔ البت گوں بازار ءِ رسگ ءَ سما بوت کہ اِد ءِ مردم سکّیں وژدلیں ءُ توکلی ئیں مردم اَنت۔ ما ھرکس ءَ کہ جست کت، مارا شرّ شرّ ءَ راہ اش سوج دات۔ یکّ مردے نشتگ ات ءُ دکّانے دپ ءَ پکوڑہ ورگ ءَ ات۔ ما کہ ھوٹل ءِ جست کت، مرد ءَ چار اِت اے بزّگ سکّ گژنگ انت۔ وتی دست ءِ پکوڑہ یے مارا دات انت ءُ گشت ئِے کہ اشاں وران کن اِت ءُ روان کن اِت، کمو دیمتر ءَ مزنیں ھوٹل باز اِنت۔ ما اوں میار نہ کت،پکوڑہ انچو زرت انت چو کہ گوک ءَ پلارے دیست۔
ھیر ما ھوٹلے ءَ سر بوت ایں۔ ھمد ءَ ورگ وارت ءُ نوں ما ھیران کتگ ات کہ چون بہ کن ایں۔ دیم پہ ڈیرہ اسمائیل خان ءَ شپ ءَ رؤگ نہ بیت کہ ھور بوتگ ات ءُ راہ ھراب اِتنت۔ پدا اے دمگ ءَ دگہ مزن پشک ءُ مزن ریشّیں مھلونکے است کہ شپ ءَ ھرکس اشانی دست ءَ کپت پہ آئی ءَ دگہ ھچ نئیل اَنت۔ اگاں شلوار ءَ مہ بر اَنت گوں بزاں گنجے۔ یکبرے ما شور کت کہ ”سیلیازہ“ ءَ رو ایں ءُ شپ ءَ ھمود ءَ ”کیمپ“ کن ایں، پدا سھب ءَ در کپ ایں۔ سیلیازہ ژوب ءِ زیبائیں سیل ءُسوادی جاگھے۔ چہ شھر ءَ کساس پانزدہ کلومیٹر اِنت۔ نیام ءَ کور اِنت کہ سرجمیں سال اد ءَ سبز آپ تچیت ءُ کور ہ ھردو دیماں کلّگ ءُ باگ انت کہ ھردیما سبز ءُ گنبد اِنت۔ باگانی پد ءَ کوہ اَنت ءُ اے انچی بے مٹّیں ندارگے کہ اشی ءِ چارگ ءَ مردم سیر نہ کنت۔
ھمے کور اِنت کہ اے ”ژوب ءِ کور“ گشگ بیت۔ اے کور ءِ سر سکّ دراج اِنت ءُ سرجمیں دمگ ءَ چہ پیچ ءُ تاب وران ءَ دانکہ ”گومل ءِ کور“ ءَ رؤت ءُ ھوار بیت۔
چہ سیلیازہ ءَ یات اتک کہ ژوب ءَ دگہ اوں بازیں سیل ءُ سوادی جاھے است۔ چو کہ ”سنڈیمن ءِ کلات“، شین گھر، ءُ چلغوزہ ءِ جنگل ءُ کوہ ءِ سلیمان ءِ مزنیں دمگے۔ سنڈیمن ءِ کلات ژوب ءِ شھر ءَ کوھے ءِ سر ءَ انت کہ انگریزانی دور ءَ رابرٹ سنڈیمن ءَ بستگ۔ اے وتی دور ءِ ھساب ءَ جتائیں رنگ ءُ ڈول ءِ سکّیں مھکمیں کلاتے کہ ژوب ءِ سیمسرانی رکّینگ ءُ ھندی ٹکّانی گر ءُ دار ءِ ھاتر ءَ بندگ بوتگ۔ شین گھر (سبزیں کوہ، شین پشتو ءَ سبز ءَ گش انت ءُ گھر کوہ ءَ) ھم پہ سیل ءُ گردگ ءَ بے مٹّیں جاھے، البت مارا شپ ءَ گپتگ ات ءُ نوں ما ھچ جاہ رؤگی نہ ات ایں۔
نیاز ءُ اشرف ءَ کہ نان وارت، نوں چمّ اش روژنا بوت انت۔ نوں ھمے جیڑگ ءَ کپت انت کہ انشپی ئیں شئوربندی گڑا چے انت؟
ھمد ءَ ھوٹل ءَ نصیب ءَ خالد نامیں سنگتے ءَ را فون کت کہ باریں ھور ءَ پد سیلیازہ چون انت؟ شپ ءَ ھود ءَ جلّگ بیت، اگاں نہ؟ مرد ءَ جست کت کہ شما زانا کجا اِت؟ نصیب ءَ گشت ما پلاں ھوٹل ءَ نشتگ ایں۔
دمانے نہ گوٛست، مرد ژپّ ءُ ھمے ھوٹل ءَ رست۔ گشیت شما گنوک ات کہ اے بشّام موسم ءَ کہ ھوراں ھچ وھد ءُ پاس نیست، رؤ اِت اے ڈولیں دور سریں کورے ءِ دل ءَ شپ ءَ وپس ات۔
نوں ما اوں جیڑ اِت کہ مرد راست گشیت۔ پیشی بلوچاں ھم گشتگ کہ:
نوک کیسّگ ءِ وام ءَ مکن
بار ءَ پہ ھژبرّ ءَ مہ بند
ءُ دور سریں کوراں مہ بوج
چہ بلوچ ءَ یات اتک کہ من یکّ گپّے ءِ ھال دیئگ ءَ بے ھیال بوتگاں۔ پٹھان ھجبر بلوچ ءَ بلوچ نہ گش انت،بلکیں ”بلوص“ گش انت۔ چریشی ءَ یک چیزے پدّر بیت کہ بلوص، بیلوص، یا بالوص کہ راجدپتر ءِ بازیں تاکاں گندگ بیت اسل ءَ اے بلوچ انت۔ انّوگیں دور ءَ کہ مئے ھمساھگیں راجے بلوچ ءِ نام ءَ بلوص کنت، گڑا ھزار یا سداں سال پیسر ءِ مردم وَ ھچ ملامت نہ انت۔
ھیر نوں پیسلہ وَ بوت کہ ژوب ءِ دور سریں کور ءَ مارا بوجگی نہ انت، بلئے ما ھمے سنگت ءَ را گشت کہ مارا جوانیں ھوٹلے ءِ سوج ءَ بہ دئے دانکہ ما شپ ءَ بہ جلّ ایں۔ مرد ھود ءَ اوشتاتگ کہ شما مئے مھمان انت ءُ مئے دمگ ءَ اتکگ ات، نوں رؤ اِت ھوٹلے ءَ دار اِت ءُ مئے پونز ءَ برّ اِت۔ ما وس کت، مرد ءَ مارا یلہ نہ دات، بازیں منّت ءُ زاری ءَ پد ما اوں ھئو کت ءُ شپ ءَ شت ءُ مرد ءِ مھمان بوت ایں۔ چریشی ءَ اے ھبر پدّر بوت کہ پٹھان انگت ھما ڈول ءَ مھماندار انت کہ سال ءُ زمانگاں ساری بوتگ انت۔
شپ ءَ مرد ءَ مارا وتی مھمان جاہ ءَ داشت۔ نان ی نکانے کت ءُ داں شپ ءِ وھدے ءَ درستیں برات گوں ما نشت انت ءُ دیوان اش داشت۔ من وتی ”بلوچی دندا“ کت ءُ ایندگہ سنگت گوں دیوان ءَ مشکول بوت انت۔
پدا اشانی پشتو کہ من اِشکت تہ اے وَ پشتو ءِ جتائیں گالوارے۔ اسل ءَ ژوب ءِ دمگ ءَ گوریچّانی پشتو گشگ بیت ءُ اے چہ زرباری دمگ ءِ پشتو ءَ جتا اِنت ءُ نرم تریں گالوارے۔ اد ءَ اوں نشتگیں ٹکّ کاکڑ، مندوخیل، ھریپال ءُ شیرانی انت کہ درست پشتو ھبر کن انت، البت اشانی گالوار جتا اِنت۔
شپ ما خالد ءِ مھمان جاہ ءَ گوازینت ءُ سھب ءَ ارزبند ءَ پد چوداں رھادگ بوتیں۔ بازار ءِ دمکاں کہ مان ترّان بوتیں تہ من درستاں پیش لوگانی دیوالاں چار بوتاں۔ اد ءِ دیوال چو ایندگہ دمگاں دیوالاں برز نہ اِتنت۔ راہ ءُ رواجی مردمانی گندگ ءَ اے چیز پدّع بوت کہ ژوب ءِ مردم تھنا جوان انت، بلکیں زیبا انت ھم۔
روچ ءَ کہ شھر ءُ بازار شرّی ءَ گندگ بوت انت، اد ءَ انگریزانی دور ءِ بازیں در ءُ دیوالے تنیگت ءَ مکّ اَت۔ اسل ءَ ژوب سکّیں کوھنیں آبادی یے۔ اے ھند ءِ نام ژوب ءِ بزانت ھم ”تچوکیں آپ“ اِنت۔ چو کہ ژوب ءِ کور ءَ سرجمیں سال ءَ آپ مان، پمشکا اد ءَ چہ وھد ءُ زمانگاں آبادی بوتگ۔ پدا اے ھما زمانگ ءَ چہ باپاری بنجلے بوتگ۔ یک گوٛرے اشی ءِ سیمسر گوں افغانستان ءَ ھوار بنت ءُ دومی نیمگ ءَ بلوچستان ءِ دمگ انت۔ گندھارا دودمان ءِ دور ءِ چیدگاں چہ پدّر اِنت کہ اے دمگ ھما دور ءَ باپاریانی بنجل بوتگ ءُ اشی ءَ پد افغان شاھانی وھد ءَ ھم اد ءَ مزنیں آبادی ءُ باپاری چست ءُ ایر بوتگ انت۔
انگریز کہ اے دمگ ءَ اتکگ انت گڑا ژوب ءِ سر ءَ اُرش ءَ پد اے ھند اش ھم قبضہ کتگ۔ انگریزاں وتی وھد ءَ 1889 ءَ اے ھند ءِ نام مٹّ کتگ ءُ ”فورٹ سنڈیمن“ کتگ۔ چو کہ اے دمگ ءِ ایرماد کنگ ءِ درائیں شئوربندی سنڈیمن ءِ بوتگ انت ءُ ھمائی ءِ سبب ءَ انگریز سرکار سوبین بوتگ، پمشکا اے جاہ ءِ نام ھم ھمائی ءِ نام ءَ ایر کنگ بوتگ۔
اے ھما سنڈیمن انت کہ بلوچستان ءَ سرداری ءُ نوابی نظامے آؤرت کہ داں روزگار ءِ مرچی مئے سر ءَ جُود اِنت۔ ھمیشی ءِ بابت ءَ یک گپّے باز نامدار اِنت کہ سنڈیمن ءِ جن ھرجاھے کہ رؤت سردار،میر ءُ زمیندارانی جن ءُ چکّاں سھر ءُ مھرگ ءُ زیور دنت۔ مردم گش انت تو گنوک ئے اے لنگڑاں اینچو مال ءُ دولت دیئگ ءَ ئے؟ سنڈیمن ءِ جن گشیت کہ ” ما انّوں گلّہ کِشگ ءَ ایں، بلئے رون کہ بیت، ما سُھر رُن ایں۔“ ءُ اسل ءَ اوں انچو بوت۔ انگریزاں باریں داں چنچو وھد ءَ اے سرڈگار لوٹّ ءُ پُل کت ءُ شت انت۔ شومّی ءَ سنڈیمن ءِ کبر ھمد ءَ پشت کپت کہ دگہ ھچی ءِ در ءَ نئیت۔ بس بلوچ سرڈگار ءِ سر ءَ گلامی ءِ پشت کپتگیں چیدگ انت۔
ژوب ھم چو لسبیلہ ءَ انت کہ ھردیں سرکپیت، سنڈیمن ءِ شومّیانی ترانگ ءَ الّم مردم کپیت۔ لسبیلہ وَ انگت وار اِنت، بلئے ژوب ءَ کمّو بود کتگ۔ اد ءِ شھر ءُ بازاراں چہ سما بیت کہ گیشتریں مردم ھزگار اَنت۔ بلئے بلوچ گش اَنت:
مال پہ وت دارئے
روھ پہ عالم
اد ءِ مردم ھزگاری ءَ ابید ھم وش روھیں مردم انت۔ مھماندار اَنت ءُ شِتّ ءُ شیتان نہ انت۔ بر ھال ما وتی شپ گوازینت ءُ نوں چہ ژوب ءِ شھر ءَ درکپت ءُ دیم پہ ڈیرہ اسمائیل خان ءَ رھادگ بوت ایں۔
اشرف ءِ چمّ نوں روژنا بوت انت ءُ پدا شرو بوت گوں مئے نام ءِ بندگ ءَ۔۔۔ من گشت سیلیازہ ھمد ءَ راہ ءِ سر ءَ انت، ھمد ءَ کمو اوشت ایں ندارگے کن ایں۔ ٹھک دیان ءَ گشت ئِے: ”تمہارے سیلیازہ کا پیدا ماروں۔“ شپی زانا پدا ھمد ءَ جلّگ ءِ نیمونے شوھاز ءَ ئے۔
(روان اِنت۔۔۔۔۔)
No comments:
Post a Comment